“Müsəlmanlar hakimiyyətin hədəf obyektinə çevrilib”Seyid Mirtagi Əsədov: “Gürcüstanda haqsızlıq və ədalətsizlik pik həddədir”

Gürcüstan azərbaycanlılarının problemləri çoxdur. Hazırda həll olunması zəruri olan problemlərdən biri təhsildir. “Açıq Cəmiyyət-Gürcüstan” Fondunun son bir neçə ildə apardığı araşdırma zamanı məlum olub ki, etnik azlıqların nümayəndələrinə keyfiyyətli təhsil vermək üçün dövlət tərəfindən həyata keçirilmiş tədbirlərə baxmayaraq, hələ də gənclərin təhsil problemləri mövcuddur. Təhsillə yanaşı ölkədə dini sahədə də problemlər yaşanmaqdadır. İran, Türkiyə və Ərəbistan Gürcüstanda öz dini siyasətini həyata keçirmək yarışına çıxıblar.

Dini baxımdan Gürcüstandakı azərbaycanlıların 75 faizi şiə, 25 faizi isə sünnü müsəlmanlardan ibarətdir. Ölkədə dini təfriqə hallarına rast gəlinməsə də gizlin formada məzhəblər arası mübarizə üsullarından istifadə olunur. Digər tərəfdən də dövlətin düzgün dini siyasət yürütməməsi narazılıqları artırıb.

“Xalq Cəbhəsi” bu dəfə ölkədəki dini durumla bağlı Gürcüstan Müsəlmanları Ali Dini İdarəsinin sədri və şeyxi Seyid Mirtagi Əsədovla söhbətləşib. İlk sual Gürcüstanda dini vəziyyət və problemlərlə bağlı olub.

- Təəssüflə vurğulayım ki, burada dini sahədəki durum tam ürəkaçan deyil. Dini sahədə gedişat bir tərəfin xeyrinə işləyir. Bu tərəf də, dini çoxluğu təmsil edən Ortodoks kilsəsidir. Amma digərləri üçün belə deyil. Dini azlıqlar içində ən çox problemlər, məzhəbindən asılı olmayaraq müsəlmanlara yaradılır. Ən çox müdaxilələr bunların haqqında müşahidə olunur. Hökumət tərəfindən məscidlərin tikilməsinə problem yaradılır. Dini idarələr arasında ayrıseçkilik salırlar. Dini sahəyə ayrılan vəsaiti, özlərinə bağlı idarənin istifadəsinə verirlər. Hansı ki, sözügedən idarə müsəlmanlara xidmət əvəzinə daha çox hökumətin sözçülüyünü edir. Dini sahədə siyasi iradənin olmaması, inamsızlıq, etimadsızlıq və çətinliklərin yaranmasına səbəb olur. Bu isə bir sıra fəsadlar və problemlər yaradır. Bu problemlərin həlli üçün heç bir addım atmırlar. Demək olar ki, ölkə daxilindəki müsəlmanlar hakimiyyətin hədəf obyektinə çevrilib. Müsəlmanları görməməzlikdən gəlmə, qorxu basqı, müxtəlif formalı təqib və təzyiqlərə məruz qoyma, səsini çıxarıb, söz deyib haqq, hüquq tələb edənlərə qarşı səsini kəsmə, boğma və təcrid siyasəti həyata keçirirlər. Bunun da yeganə səbəbi, ölkənin siyasi sükançılarına hakim zehniyyətin ifrat dərəcədə Ortodoks ideologiyasının caynağındakı əsarətidir. Elə bunun nəticəsində də aşırı müdaxilələrin və dini azlıqların hüquqlarının geninə-boluna tapdalanmasının şahidi oluruq.
Dini çoxluğa aid keşişlər tərəfdən də ayırca təzyiq və basqılar var. Dörd tərəfi Azərbaycan kəndləri ilə əhatə olunmuş hündürlüklərdə xaç asırlar. Ümumi olaraq deyə bilərəm ki, burada haqsızlıq və ədalətsizlik pik həddədir.

Təbii ki, bu da qəbul edilməzdir. Ümumiyyətlə, ikili standartlar siyasəti heç bir yerdə razılaşılmadığı kimi, burada da məqbul deyil. Bu hökumət ölkə azlıqlarına dair beynəlxalq öhdəliklər götürüb. Əfsuslar olsun ki, bu öhdəliklərin heç birinə əməl etmir. Dini məsələlər üzrə dövlət agentliyi yarandığı gündən bu yana, özü də bilmədən bu ölkənin və hökumətin əleyhinə işlədi. Quruculuq, birlik və bərabərlik əvəzinə, nifaq, ayrıseçkilik və fitnə ilə məşğul oldu. Məhz onun üçün də özünü doğrulda bilmədi. Onun üçün biz də çalışırıq ki, müxtəlif hüquqi yollardan yararlanmaqla, media vasitələrindən istifadə etməklə, eləcə də platforma və müxtəlif tədbirlərdə iştirak etməklə daxili və xarıcı qüvvələrə buradakı genişmiqyaslı haqsızlıqları çatdırmaqla, öz itmiş, batmış və tapdalanmış hüquqlarımızı qaytaraq.

- Ölkədə dini sahədə Türkiyə, İran və Ərəbistanın təsiri var, bu hansı fəsadlara yol aca bilər.

- Adı çəkilən bu ölkələr çalışmalıdırlar ki, dünyanın hər harasında olursa olsun, onlara hansısa formada mənəvi bağlılığı olan insanları düzgün istiqamətləndirsinlər. Siyasi möhtəkirlikdən uzaq dursunlar. Onlardan öz siyasi maraqlarında sui-istifadə etməsinlər. Elə də Gürcüstanda. Əks halda, bunun fəsadları qaçılmazdır.

- İranın təsiri altında iki mədrəsənin olduğu və onların radikal mövqedə dayandığı iddia olunur. Bu barədə nə deyə bilərsiz?

- Sözü gedən mədrəsələr iyirmi ildən artıqdır ki, Gürcüstan hökumətinin nəzarəti altında fəaliyyət göstərirlər. Təbii ki, hər hansı bir radikallıq baş qaldırdıqda hökumət məsələyə çəki-düzən verməyə bilməz. Bunu da bildirim ki, o iki mədrəsə ilə yanaşı, Türkiyənində irili, xırdalı otuzdan artıq mədrəsəsi ölkəmizdə fəaliyyət göstərir.

- Dini sabitliyi pozmaq istəyən daxili və xarici qüvvələrlə mübarizə hansı istiqamətdə aparılır.

- Bu Gürcüstanın müvafiq orqanlarının missiyasıdır. Onlar bu missiyanın yerinə yetirilməsində bacardıqları qədər fəaldırlar.

- Gürcüstanda radikal təriqətlilər qalıbmı?

- Gürcüstanda radikal təriqətə mənsub olan şəxslər az da olsa var. Bu da vəhhabi və sələfi quruplarına aiddir. Həmin cərəyanların daşıyıcıları, müəyyən radikal addımlar ataraq iç üzlərini göstərdilər. Misal üçün bir şiəni bıçaqlayaraq öldürdülər. Müxtəlif çağrışlar etdilər və müsəlman ölkələrində vuruşduqları üçün, həmin radikal şəxslərin qarşısını təhlükəsizlik qüvvələri almağa məcbur oldu. Hətta onların bu radikal addımlarına görə ölkənin üç böyük şəhərində islam dininə qarşı etiraz aksiyaları da keçirilidi. Məhz elə buna görə də yəni hansısa bir məzhəbin günahını digər məzhəbin ayağına yazmamaq üçün, biz məhkəməyə müraciət etdik ki, hər bir məzhəb öz adı ilə tanınsın ki, vəhhabilər, ya həmin radikal varlıqlar bir cinayət törətdikdə, deməsinlər müsəlmanlar bunu edib. Konkret olaraq həmin cərəyanın, ya məzhəbin adını çəksinlər. Şikayətin üstən beş (5) il keçməsinə baxmayaraq, amma təəssüflər olsun ki, hələ də məhkəmə öz qərarın verə bilməyib.

- Hökumətin dini siyasətindən narazı qalan qüvvələr də var, istəkləri nədir.

- İstək, ədalətsizliklərə, haqsızlıqlara, digər dini azlıqları görməməzlikdən gəlmə və ikili standartlar siyasətini sonlandırmaqdır. Bunların dini azlıqlardan istəkləri, təəssüflər olsun ki, qeyri-standart qanunlar içində loyal olmaqdır. Ümumiyyətlə, bir ölkədə həqiqi loyaĺlıq o vaxt yaranır ki, əvvəla demokratik standartlara uyğun bütün sahələri tənzimləyən bir mühit formalaşmış olsun. İkincisi də, şah qanun deyil qanun şah olsun. Yəni ki, hamı tərəfdən qanunun aliliyi qorunsun. Əks halda heç bir loyallıqdan söz gedə bilməz.
Qaldı ki, sənin loyallığın qarşı tərəfin sənə olan zülmünü artırırsa, unudulmamalıdır ki, bu zülmdə sən də şəriksən, yəni ki, tək o zalım deyil. Onunla birlikdə sən də zalımsən. Yəni ki, bu ölkədə doğru-düzgün azadlıqlar olmalıdır. Hamı da dini, irqi və milli mənsubiyyətindən asılı olmayaraq, ədalət və azadlıqlardan istifadə edərək eyni hüquqlu mühitdə, bərabər yaşamalıdır.

- Ölkənin özünə məxsus mədrəsə və dini mərkəzlərin olmamasının əsas səbəbləri nədir?

- Buna səbəb olkəmizdəki qanun boşluqları və çatışmazlıqlardır. Həmin boşluqların doldurulmasında siyasi iradənin yoxluğunu da digər səbəb kimi göstərmək olar. Belə ki, həmin mövzu ilə əlaqədar iki dəfə biz Təhsil Nazirliyinə məktub ünvanladıq. Bizə cavab verdilər ki, mövcud qanunlara əsasən bu ölkədə yalnız ortodoks kilsəsi dini təmayüllü məktəb və univeristet aça bilər. Durumun belə vəziyyətdə qalmasının səbəbkarı kimlərdi? Təbii ki, öz missiyasını layiqincə yerinə yetirməyən siyasi rəhbərlik. Onu da deyim ki, həmin məktubları vəkillərə təqdim etmişəm ki, bu bizə qarşı ayrı-seçkilikdi, bu məsləni ədalət məhkəmsinə şikayət verək.

- QMİ-nin Gürcüstan nümayəndəliyi ilə əlaqələriniz necədir, bir birinizin fəaliyyətinə maneçilik yaranırmı?

- Qafqaz Müsəlmanları İdarəsinin ölkəmizdəki nümayəndəliyi ilə demək olar ki, əlaqələrimiz yaxşıdır. Fəaliyyətimizdə birimizin digərinə hər hansı bir maneə, problem yaratması müşahidə olunmur. Lazım olanda qarşılıqlı dəstəklər əsirgənmir.

- İranın son günlər Azərbaycana pis münasibəti, işğalçı Ermənistana dəstəyi Gürcüstanın sülhsevər müsəlmanları tərəfindən necə qarşılanır. Hər halda onların arasındasız.

- Arazın o tayına, bu tayına nəzər saldıqda görürük ki, hər iki tərfdə milyonlarla soydaşımız yaşayır. Düşünürəm ki, siyasi rəhbərliklər, ictimai şəxslər sərt tondan və ittihamlarda çəkinməli, bütövlükdə hər iki xalqının bir-birinə olan milli, mədəni və dini bağlılıqlarını nəzərə alıb onları narahat edən addımlar atmamalıdırlar.
İnanıram ki, Azərbaycan və İran hökumətləri öz siyasi və qonşuluq maraqlarına xatir, masa arxasında oturub diplomatik danışıqlar yolu ilə məsələni həll edəcəklər. Biz Gürcüstan azərbaycanlılarının da istəyi budur ki, sülh şəraitində məslələr həll olunsun və regionumuz qafaqaz, münaqişə və müharibələrdən amanda qalsın.

- Məzhəblər arası münasibətlər necədir, ölkələrin Gürcüstanda siyasi maraqları din sahəsində özünü göstərmirmi?

- Ümumilikdə həm məzhəblər, həm də dinlər arası münasibətlər tam arzu olunan müstəvidə olmasa da, demək olar ki, normal həddədir. Belə ki, biz sünni ilə şiə araslnda eləcə də islamla xristian və digər dinlərin davamçıları arasında isti münasibətlər görsək də, təəssüflər olsun ki, bu isti münasibəti ölkə dini çoxluğu ilə digər dini azlıqlar arasında görə bilmirik. Əminliklə vurğulaya bilərəm ki, bunun səbəbkarı dini azlıqları deyil. Onların yeganə günahı budur ki, bu ölkədə dini azlıq olublar.

- Gürcüstanda müxtəlif islami dini təşkilatlar arasında münasibətlər də isti deyil. Səbəblər...

- Bunun səbəbləri daha çox, təşkilat rəhbərliklərinin ixtiyarlarının öz əllərində olmaması, dinini və xalqını təmsil etməməsi (burada daha çox hökumətin müsəlmanlar adına yaratdığı Bütöv Gürcüstan Müsəlmanları idarəsinin rəhbərliyini, onun icraçı direktoru Resan Qoqitidze və Şeyx Ramin İgidovu nəzərdə tuturam) və hökumətin sözçülüyünü etməsi, sifariş ilə başqa dini qurumun əleyhinə imza atmaları, hökumət tərəfindən qəsb olaraq, sahibsiz mülklər deyə mənimsənilən məscidləri özlərinin balansına icarə olaraq tələb etmələri və eləcə də fikir ayrılıqlarının mövcudluğudur.
“Saakaşvili Gürcüstan hakimiyyəti üçün bomba rolunu oynayır”Fazil Əliyev : “O gəlişi ilə müxalifətin aktivləşməsinə, real gücə çevrilməsinə təkan verdi”

Ukraynada məskunlaşan Gürcüstanın sabiq prezidenti Mixail Saakaşvili verdiyi sözü tutdu və oktyabrın 1-də ölkəsinə qayıtdı. Saakaşvili özünün “Facebook” hesabında Batumidən video yaydı və öz tərəfdarlarını oktyabrın 2-də keçiriləcək yerli özünüidarəetmə seçkilərində iştirak etməyə çağırdı. Gürcüstan hakimiyyəti əvvəlcə onun ölkə ərazisinə daxil olmadığını desə də, sonradan əməliyyat qrupu yaradaraq onu həbs etməyə müvəffəq oldu. Beləcə, Saakaşvili gəldi və ölkəsində həbs olundu. Hazırda o, Rustavi 12 saylı cəzaçəkmə müəssisəsində saxlanılır.

Oktyabrın 2-də isə seçkilər keçirildi və MSK-nın rəsmi məlumatına əsasən hakim “Gürcü Arzusu" proporsional siyahı üzrə 46,65 % seçici dəstəyi aldı, Saakaşvilinin qeyri-rəsmi lideri olduğu müxalif Vahid Milli Hərəkat Partiyası 30,7 % səs topladı. Bəzi şəhərlərdə təkrar seçkilərin keçirilməsi gözlənilir.

Müxalifət Saakaşvilinin olduğu Rustavi 12 saylı cəzaçəkmə müəssisəsi ərazisinə yığışıb. Müxalif millət vəkili Tako Çarkvianinin sözlərinə görə, mühacirlər də keçmiş prezidenti dəstəkləmək üçün həbsxana ərazisinə gəliblər.

Ukrayna Prezidenti Vladimer Zelenski onun müdafiəsinə qalxdı. Saakaşvili də öz növbəsində Zelenskiyə məktub yazaraq həbsinə göstərdiyi həssas münasibətə görə təşəkkürünü bildirdi. Onun eksdradisiyası məsələsi də gündəmdədir. Gürcüstan prezidenti Zurabişvili Saakaşvilinin əfv olunmayacağını deyib. Saakaşvilinin vəkili Giorgi Çiviaşvili isə deyib ki, sabiq prezident Gürcüstanda siyasi mübarizəsini davam etdirdiyi üçün Ukraynaya təhvil verilməsindən imtina edəcək.

Baş nazir İrakli Qaribaşvili “İmedi” telekanalının efirində deyib ki, Saakaşvili və onun komandası Gürcüstanda bir neçə müxalifət liderinin qətlini müzakirə ediblər. Məqsəd ölkədə iğtişaşlar yaratmaq və hakimiyyəti ittiham etmək idi.

Hakim "Gürcü Arzusu"nun lideri İrakli Kobaxidze də eyni fikirdədir. Söyləyib ki, Saakaşvili ölkəyə qarşı bir çox cinayətlər törətmiş biabırçı, patoloji bir insandır.
Saakaşvili isə sonadək mübarizə aparacağını deyib. Həbsxanada aclıq və tibbi yardımdan imtina edən sabiq prezident Gürcüstana xalqa azadlıq və demokratiyanı bərpa etməyə köməyə gəldiyini bildirib. O, dəmir barmaqlıqlar arasında da azad insan olaraq qaldığını deyib.

“Xalq Cəbhəsi” baş verən və gözlənilə biləcək hadisələrlə bağlı Gürcüstan Naminə Partiyanın sədri Fazil Əliyevlə müsahibə edib.

- Saakaşvili sözünü tutub Gürcüstana gəldi nə dəyişdi. Onun gəlişi proseslərə necə təsir göstərdi?

- Saakaşvilinin Gürcüstana gəlişi seçki öncəsi mühiti müsbət yönə dəyişdi. Ondan incimiş elektoratı bir yerə topladı və seçkilərə getməyə təşviq elədi. Saakaşvili gəlməsəydi, çox güman ki, tərəfdarlarının yığdığı səs bu qədər olmazdı, daha az olardı. Bundan başqa Saakaşvili Gürcüstanı tərk edəndən sonra lideri olduğu partiyadan parçalanmalar olmuşdu ki, o vətənə qayıtdıqdan sonra həmin tərəflər arasında olan soyuqluq götürüldü, birləşmə meylləri artdı. Bu da müxalifətin seçki aktivliyini, eyni zamanda seçicilərin müxalifətə olan inamını da artırdı və nəticədə müxalifət bu qədər səs topladı.

- Gürcüstanda həbs olunacağını bilə-bilə vətənə qayıtması nəyə hesablanmışdı?

- Saakaşvili Gürcüstana dönmək qərarını verdikdən sonra Avropa dövlətləri onun tərəfdarlarına müraciət etmişdilər ki, sabiq prezidentin dönüşünü elə təşkil etsinlər ki, xaosa, qarşıdurmaya çevrirlməsin. Saakaşvili də sakit bir yolla Gürcüstana daxil oldu və bir gün tərəfdarları ilə görüşdükdən sonra özü hakimiyyətə təslim oldu. Yəni Saakaşvili Gürcüstana gələndə bəyan etdi ki, burayadayam, bu hakimiyyətə bir xəbərdarlıq idi.

- Necə fikirləşirsiz, Saakaşvilinin qayıdışı elə hakimiyyətlə əvvəlcədən düşünülən birgə plan olub..

- Yox, mən deməzdim ki, Saakaşvilinin qayıdışı hakimiyyətlə razılaşdırılıb. Saakaşvili seçiciləırinə videomüraciət edəndə hakimiyyətin bütün strukturları xalqı inandırmağa çalışdı ki, o, burada yoxdur, Ukraynadadır. Sonda hakimiyyət Batumiyə böyük güc göndərəndə Saakaşvili artıq Tiflisdəydi. Hakimiyyətin Saakaşvilinin ölkə ərazisinə daxil olmasında xəbərsizliyi xalq arasında ona olan inamı azaltdı. Eyni zamanda ölkə sərhədlərinə nəzarəti itirməsi, güc strukturlarının sayıqsızlığı hakimiyyəti gülünc vəziyyətə qoydu. Yəni bütün bunlar onu deməyə əsas verir ki, Saakaşvilinin ölkəyə qayıdışından hakimiyyətin xəbəri olmayıb. Bu da hakimiyyət üçün biabırçılıqdır. Pat vəziyyətinə düşən hakimiyyət Saakaşvilini ölkədən çıxarmaq istəyir. Ukrayna prezidenti Zelinski Saakaşvilinin Ukrayna vətəndaşı olduğunu əsas gətirərək ölkəsinə qayıtmasında israrlıdır. Amma Saakaşvili Gürcüstandan getmək istəmir. Burada qalıb mübarizə aparmaq istəyir. Hadisələrin gedişatı onu göstərir ki, Saakaşvilinin Gürcüstana dönüşü heç də ABŞ və Avropa tərəfindən təşkil edilməyib. Bu planda Ukrayna və Türkiyə iştirak edib. Onu da deyim ki, Türkiyə ilə Gürcüstan hakimiyyəti arasında bir soyuqluq var. Bu yaxınlarda Gürcüstanda 1 milyard dollarlıq tender qazanan NK türk şirkəti faşist qüvvələri tərəfindən ölkədən qovulmuşdu. Hətta işə Türkiyənin Gürcüstandakı səfiri Fatma Ceren Yazqan qarışmış və rəsmi Ankaranın etirazını Gürcüstan hakimiyyətinə çatdırmışdı. Düşünürəm ki, Saakaşvili su və hava yolu ilə deyil, quru yolla ölkəyə daxil olub. Gürcüstanla Azərbaycan, Rusiya, Ermənistan və Türkiyə sərhəddir. Saaskaşvili ölkəsinə Rusiyadan keçə bilməzdi, Moskvaya düşmən kəsilib. Azərbaycanla Gürcüstan arasında olan isti münasibətlər isə Saakaşvilinin bu ölkədən Gürcüstana getməsini mümkünsüz edir. Ermənistan sərhədləri isə faktiki olaraq Rusiya tərəfindən nəzarətdədir. Bu da onun Ermənistandan keçməsini inandırıcı saymır. Həm də o buna risk etməzdi. Məntiqlə onun Türkiyə vasitəsilə ölkəyə daxil olduğu inandırıcıdır. Bəlkə hakimiyyət bunu bilir, amma Türkiyə ilə münasibətlərin pisləşməməsi üçün susur.

- Mişa gəlsə də müxalifət seçkidə məğlub oldu. Məğlubiyyət müxalifət düşərgəsindən qopmalar, dağılmalara səbəb ola bilərmi?

- “Gürcü Arzusu”nun qələbə mərasimləri keçirməsi hələ çox tezdir. 47 faizə yaxın səs toplaması tam qələbə demək deyil. Hələ müxalifətin gücü tükənməyib. Ölkənin beş böyük şəhərində təkrar seçkilər keçiriləcək. Saakaşvilinin ölkədə olması müxalifətin gücünü artırır, seçki fəallığı güclənir. İnsanlar Saakaşvilinin azadlığı üçün imza toplama aksiyalarına start verəcəklər, onun saxlanıldığı həbsxana qarşısında aksiyalar keçirilir. Yəni onun ölkəyə qayıdışı müxalifətin zəiflənməsinə yox, daha da güclənməsinə gətirib çıxaracaq, həmçinin siyasi palitraya əlavə rənglər qatacaq. Çox güman ki, ABŞ və Avropa Gürcüstanda müxalifətin fəallığını görüb proseslərə baş vursun. Əvvəllər verdiyim proqnozlar özünü doğrultmaqdadır. Düşünürəm ki, ölkədə qarşıdurmaların baş verməməsi üçün super dövlətlərin təsiri və iştirakı ilə ölkədə koalision bir keçid hökumət formalaşmalıdır. Demokratik institutlar, o cümlədən məhkəmə və süçki komissiyasının yenidən formalaşdırılması və gələn il parlamnet seçkilərinin keçirilməsi planlaşdırıla bilər.

- Hakimiyyət Saakaşvilini hansı şərtlər əsasında azad edə bilər. Azad etməsə nə baş verə bilər?

- Düşünürəm ki, hakimiyyət Saakaşvilinin deportasiya etməyə çalışacaq. Çünki Saakaşvili Gürcüstan hakimiyyəti üçün bomba rolunu oynayır. O, qayıdışı ilə həm seçkilərin gedişatına mənfi təsir göstərdi, hakimiyyətin müəyyən planlarının qarşısını aldı, həm də müxalifətin aktivləşməsinə, real gücə çevrilməsinə təkan verdi. Ona görə hakimiyyət çalışacaq ki, Zelinskinin müraciətini əsas götürüb onu Ukraynaya təhvil versin. Amma Saakaşvilinin bunu istəməməsi hakimiyyət üçün əlavə problemlər yaradır. Çox güman ki, təkrar seçkilər keçirilənədək onun həbsxanadan azad olunacağı real görünmür. Ancaq hər şey ola bilər, əgər super güclər işə qarışıb Saakaşvilinin azad edilməsi tələbini irəli sürsələr, o, müəyyən şərtlərlə azad oluna bilər. Amma təkrar seçkilərə qədər onun azad olunacağı o qədər də inandırıcı görünmür. Əgər təkrar seçkilərdə müxalifət qalib gələrsə o zaman onun azad olunma prosesi sürətlənə bilər. Yox məğlub olarsa gedə bilər. Prezident Zurabaşvili onu əfv etmək barədə düşünmür. Çünki özü Bdzinanın əlində oyuncaq, qeyri adekvat prezident kimi mərkəzin əmrlərinə tabedir.

- Bu dəfə də seçkilərin saxtalaşdırıldığı iddia olunur...


- Əvvəlkilər kimi bu dəfə də seçki saxtakarlıq üzərində keçirildi. Hakim partiya seçkinin saxtalaşdırmaq üçün bütün dövlət resurslarından istifadə etdi və hətta güc strukturlarını da bu prosesə cəlb etdi. Bunu seçkiləri izləyən ABŞ institutları da hesabatlarında təsdiqlədilər. Bundan başqa digər demokratik institutların da seçki ilə bağlı ürək açmayan fikirləri var. Onlar da seçkilərin şəffaf keçirilmədiyi, hətta pul paylama və zorakılıq hallarının müşahidə olunduğu qənaətindədirlər. Hakimiyyət bu seçkilərdə ən çox Kvemo Kartli və Cavaxetiyada üstünlük əldə etdi. Gürcülərin kompakt yaşadığı bölgələrdə hakim partiya qalib gələ, qazana bilmədi. Əsas beş şəhər - Tiflis, Kutaisi, Rustavi, Poti və Batumi daxil olmaqla 20-yə yaxın böyük sənaye mərkəzlərində seçkiləri qazana bilməyən hakimiyyət təkrar seçkilərə getmək zorunda qalıb. Bu da o deməkdir ki, müxalifət təkrar seçkiləri qazanmaq şansındadır. Tiflisi merliyi uğrunda mübarizədə hansı tərəfin qalib gələcəyi önəmlidir. Digər şəhərlərdə də hakimiyyət qələbə qazanarsa, müxalifət və ya əksinə müxalifət qələbə qazanarsa, hakimiyyət çıxılmaz vəziyyətə düşəcək. O zaman gələn il parlament seçkilərinin keçiriləcəyi qaçılmaz olacaq.

- Avropa Saakaşvilinin həbsinə görə rəsmi Tiflisə təzyiq edə biləcəkmi?

- Qərb həmişə ölkədə insan azadlıqlarının pozulmasına, seçkilərin demokratik keçirilmədiyinə görə rəsmi Tiflisi ittihamlayıb. Bu gün 100 min Gürcüstan vətəndaşı iş üçün Avropaya gedib, orada kölə vəziyyətindədirlər. Avropa institutları Gürcüstana artıq mesajlar verir ki, ölkə demokratiya yolundan uzaqlaşsa, zorakılıq meylləri artsa, o zaman Gürcüstan vətəndaşlarının Avropaya vizasız gediç-gəliş məsələsinə yenidən baxıla bilər. Yəni vizasız rejim ləğv oluna bilər. Bundan başqa Avropadakı Gürcüstan vətəndaşları qeyri-qanuni miqrant sayılaraq ölkəyə deportasiya oluna bilər. Bu da rəsmi Tifilis üçün fəlakət demək olacaq.
“İran islamçıların iqtidarda qalması üçün əlindən gələni edir” – İraq türkmənlərinin lideriBazar günü İraqda parlament seçkiləri keçiriləcək. Təbii ki, seçiləcək millət vəkillərinin oturduğu parlament də yeni hökumti formalaşdıracaq. Əhali uzun illərdir firavanlıq, asayiş arzusundadır, bu seçki həmin arzularına çatdıra biləcəkmi insanları? Üstəlik, bu ölkə əhalisinin 10 faizinə bərabər olan 4 milyonluq türkmən xalqı seçkidən sonra sıxıntılarından qurtula biləcəkmi, ən azından milli kimliklərini hökumətə tanıda biləcəklərmi, yaşadıqları tarixi şəhərlərində ən azı yerli idarəetmədə rol ala biləcəklərmi? Bütün bu suallara cavab almaq üçün İraqın keçmiş millət vəkili, Türkməneli Partiyasının sədri, türkmən xalqı arasında böyük nüfuz sahibi Riyaz Sarıkahya ilə söhbətləşdik. Gəlin müsahibəyə birlikdə nəzər salaq:

- Bazar günü keçiriləcək seçkilərə İraqdakı türkmən partiyaları blok şəklində qatılacaq. Birləşmiş İraq Türkmənləri Cəbhəsi adı altında yaratdığımız ittifaqa İraq Türkmən Cəbhəsi, Türkməneli Partiyası, Ədalət Partiyası, Haqq Partiyası, Qərar Partiyası, İradə Partiyası, eləcə də Türkmən Vəfa Hərəkatı, Türkmən Əməliyyat Birliyi və Millətçi Hərəkat Birliyi daxildir. Bu doqquz siyasi partiyanın birlikdə hazırladığı seçki siyahısı əvvəlkilərdən çox fərqlənir. Əslində, seçki prosesinin özü də dəyişib. Əvvəlki seçkilədən fərqli olaraq bu dəfə vilayət və rayonlar daha çox seçki dairələrinə bölünmüş vəziyyətdədir. Məsələn, ötən seçkidə Kərkük və Mosul hər biri bir seçki dairəsi idisə, indi Kərkük 3, Mosul isə 8 dairəyə bölünüb. Çox qarışıqlıq var. Kəndin yarısı bu dairədə, digər yarısı başqa dairədə səs verəcək. Hesab edirik ki, bu dəfə islamçı şiə partiyaları xeyli səs itirəcəklər. Əvəzində isə demokratik və mədəni partiyalar səslərini artıracaqlar. Eləcə də, sünnilər bu seçkidə əvvəlkindən daha çox səs alacaqlar. Çünki onlara Ərəbistandan, Körfəz ölkələrindən böyük dəstək var. Amma bu seçkilər İraqın böyük problemlərini azalda bilməyəcək. O cümlədən, türkmən partiyaları olaraq bizim də bu seçkidən elə böyük gözləntilərimiz yoxdur. Çünki, 4 milyonluq türkmən əhalisi İŞİD-in baş qaldırdığı vaxtlar öz torpaqlarından qaçqın düşərək İraqın dörd bir yanına səpələndilər, böyük bir hissəsi də xaricə köçdü. İŞİD illərdir məğlub edilsə də, qaçqınların çoxu hələ də evlərinə qayıtmayıb. Siyasi təsir imkanları böyük mərkəzlər var ki, türkmənlərin seçkili orqanlarında yer almamasına çalışırlar. Hazırda onlar İraqda sadəcə üç qüvvəni – şiə, sünni və kürdləri təşkilatlandırırlar. Təəssüf ki, bu gün İraqda 4 milyonluq türkmən xalqının sadəcə 1 naziri və 1 nazir əvəzedicisi var. Hansı ki, Maliki hökuməti dönəmində 3 nazir və 4 nazir əvəzi postu bizim idi. Bu gün istər Bağdadda, istərsə də Kərkükdə bütün yüksək postlara ərəblər, ya da kürdlər təyin olunur.

- Bildiyimə görə, İraqın hər yerində narazılıq hökm sürür və çox güman ki, bu özünü seçkidə də göstərəcək...

- Bəli, yalnız türkmənlər deyil, bütün ölkə problem içindədir. Təsəvvür edin ki, İraqın cənubunda əsasən şiələr yaşayır, amma onların da arasında qarışıqlıq var. Neçə şiə partiyası ofislərini bağlamağa məcbur olub. Cənubda yaşayanlar partiyalara deyil, ayrı-ayrı müstəqil namizədlərə səs vermək istəyirlər. Səbəb də budur ki, partiyaların bir çoxu korrupsiyaya qurşanıb, özlərini varlandırıblar, xalq isə sosial sıxıntı yaşayır. Bu gün elektrik, içməli su problemi insanların çiynində yükdür. İnsanlar işsizlikdən əziyyət çəkir və idarəetmə sisteminin naşılığına son qoymaq üçün narazılıqlarını bildirirlər. Təbii ki, Qərb İraqda mülki sistemin qələbə qazanması üçün narazı xalqın hakimiyyətin əleyhinə çıxışlarımı tam dəstəkləyir. Hazırda cənubda şiələr iki bloka bölünüblər – islamçı şiələr və onlara qarşı çıxan liberal və ya demokrat təşkilatlar. Hətta prezident, baş nazir, parlament sədri də islamçılara qarşıdır, amma qorxularından səslərini çıxarmırlar.

- Türkmən partiyaları olaraq seçki siyahısını necə tərtib etmisiniz, kimlərin adları yazılıb, sədrlərin, yoxsa tamam fərqli insanların?

- Təbii ki, seçkidə bizim də namizədlərimiz var və onlara ciddi dəstək veririk. Biz bu dəfə belə razılaşdıq ki, heç bir partiyanın sədri deputatlığa namizəd olmasın. Doqquz siyasi partiyadan səkkizi bu qaydaya riayyət elədi, yalnız İradə Partiyasının sədri xanım Jalə Neftçi öz namizədliyini irəli sürdü.

- Yeri gəlmişkən, seçkidən neçə mandat qazanacağınızı düşünürsünüz?

- Bu dəfə namizədlərimizin sayını azaltmışıq. Ötən seçkidə təkcə Kərkükdən 24 nəfərlik siyahı üzrə seçkiyə qatılmışdıqsa, bu dəfə cəmi 7 namizədimiz var. İstəyirik ki, səslərimiz parçalanmasın, namizədlərimizi yetərincə dəstələyə bilək. Mosulda və digər yerlərdə də namizədlərimiz var. Ötən seçkidə Kərkükdə 3, Mosulda 4 millət vəkilimiz olmuşdu. Arzu edirik ki, bu dəfə heç olmaya millət vəkillərimizin sayı azalmayacaq.

- Seçkinin nəticəsinə uyğun olaraq yeni hökumət qurulacaq İraqda. Sizcə əvvəlkilər kimi olacaq, yoxsa dəyişiklik hiss ediləcək?

- Məncə yeni formalaşdırılacaq hökumət bir az Qərbyönümlü, bir az da Ərəbistana, Körfəz ölkələrinə meylli siyasət yürüdəcək. Yəni İranla bir az məsafə saxlayacaq. Təbii ki, İran bunu asanlıqla həzm etməyəcək. Amma yenə də düşünürük ki, İraq qonşu ölkələrlə, dünya birliyi ilə daha yaxşı əlaqələr quracaq və öz problemlərini azaldacaq. Bu seçkidə çox dəyişikliklər olacaq, yeni simalar seçiləcək və hökumətdə yer alacaq. Amma çəkişmələrin artacağını düşünürük. Qonşu ölkələr, xüsusilə də İran islamçıların iqtidarda qalması üçün əlindən gələni etməkdədir. Təbii ki, mövcud islamçı şiə partiyaları tutduqları yüksək postları asanlıqla əldən vermək istəməyəcəklər. Həm də nəzərə alaq ki, onların ixtiyarında silahlı qüvvə və böyük pullar var. Ölkəmizin yaxın gələcəyi qaranlıq görünsə də, biz bunu istəmirik və İraqın tezliklə asayişə qovuşmasını arzulayırıq.

- Nə zamandır Türkmən Məclisini yaratmaq istəyirsiniz, amma bəzi səbəblər buna mane olub. Bu gün gecdir, amma aylar öncəsi belə bir Məclisiniz qurulmuş olsaydı, həftə sonu keçiriləcək seçkiyə birgə gedə bilərdiniz...

- Türkmən Məclisinin qurulması bütün türkmənlərin arzusudur. Əslində doqquz türkmən siyasi partiyasının hamısı Məclis quraq deyir, yalnız İraq Türkmən Cəbhəsi Ankaranı inandırır ki, bu Məclis İranın təsiri altına düşəcək, kürdlərlə əməkdaşlıq edəcək və sair. İndiyədək məhz İraq Türkmən Cəbhəsinin mövqeyi üzündən Məclis qurulmayıb, nə vaxt təşəbbüs göstərmişik, onlar mane olublar. Təəssüf ki, Ankaradakı bəzi dostlar, eləcə də türkmən quruluşlar da əl altından maneə törədiblər. Məclis qurmaq bizim haqqımızdır. İraq konstitusiyasının 125-ci maddəsində bu hüquqlar təsbit olunub. Çalışırıq ki, heç olmaya seçkidən sonra Məclisi quraq və birbaşa İraq hökumətinin nəzarətində olsun, büdcədən maliyyə dəstəyi alsın. Təbii ki, Məclisin verəcəyi qərarlar da türkmənlər üçün birləşdirici, bəzən isə tövsiyyə xarakterli olmalıdır. Hətta deyirik ki, gəlin türkmənlərin Ali Siyasi Şurasını yaradaq. Bura bütün türkmən partiyalarının sədrləri, millət vəkilləri və hökumətdə rol alacaq nazirlər üzv olsun. Sonradan həmin Şura Türkmən Məclisinin qurulması üçün hazırlığa başlasın. Başa düşürük ki, İraqda heç bir siyasi mərkəz türkmənlərin vahid gücə çevrilməsini istəmir...

- Sizcə niyə?.. Amma bunun qarşılığında seçkiyə həvəslə hazırlaşırsınız...

- Bayaq dediyim kimi, türkmən partiyaları seçkiyə vahid siyahı üzrə, böyük həvəslə qatılıb. Hələ üç gün qalır, inşallah ki, nəticələr dövlətimizə böyük dəyişikliklər gətirəcək. Xalq olaraq biz türkmənlər də bunu istəyirik. Amma İraqın seçki sistemində həmişə saxtakarlıq böyük rol oynayıb, səslər saxtalaşdırılıb. Parlamentdə özünə saxta seçki yoluyla yer edən partiyalar korrupsiya və rüşvətxorluqda hökumətə də ortaq olublar. Hətta deyərdim ki, ayrı-ayrı nazirliklər bu partiyaların kassasına çevriliblər. Əlbəttə, bütün partiyalar pis deyil, aralarında yaxşıları da var. Hər halda, bu dəfə saxtakarlıq olmasın deyə bir sıra işlər görülüb və inanıram ki, nəticəsi olacaq.

- Seçki öncəsi İraqda ciddi canlanma var, özü də məhz şiə qruplar arasında. Bildiyim qədər, şiələr seçki prosesində üç cəbhəyə bölünüblər: Əli Sistani, Hadi əl-Amiri və Müktəda əs-Sədr qrupları...

- Şiə qruplar arasında ciddi rəqabətin olduğu açıqdır. Əli Sistani şiələrə çağırış elədi ki, seçkidə aktiv olsunlar. İraq əhalisinin seçkiyə münasibəti belədir: kimlərin ki, hansısa partiyaya rəğbəti var, gedib səs verirlər. Amma hansısa partiya ilə bağlılığı olmayanlar səsvermədə iştirak etmirlər. Çox istərdim ki, Sistaninin çağırışı əhalini fəallaşdırsın. Bizim türkmən əhali arasında da seçkidə fəallıq hər zaman aşağı olub. Çalışırıq ki, hamı səsverməyə qatılaraq istədiyi namizədə səs versin. Əgər türkmənlər seçkidə tam fəallıq göstərərsə, təkcə Kərkükdə 12 millət vəkili mandatından 4-nü qazana bilərik.

- Şiələrin bu üç qrupu arasında hansısa bağlılıq və ya fərq varmı, onlardan hansı İraq üçün daha münasib gələcək vəd edir?

- Əslində şiə partiyalar arasında, istər Müktəda əs-Sədr olsun, istər Əl-Hadi və digərləri, əsas hədəflərində elə də ciddi fərq yoxdur. Onlar çalışırlar ki, nə edək daha çox mandat qazanaq. Yəni maraqları ideologiya yox, mənfəətdir. Şiələr arasında əsas mübarizə islamçılarla müasirlər arasında gedəcək. Yəni islamçı qruplar öz aralarında mənfəət, müasirlərlə islamçılar isə idealogiya uğrunda mübarizə aparacaqlar. Kürdlər arasında da mübarizə xeyli güclənəcək. Amiri qrupu İranla əlaqələrə üstünlük verir. Amma Müktəda əs-Sədr əksinə, İranla məsafə saxlayıb, şiə olmasına baxmayaraq sünni-ərəb dünyası ilə əlaqələrə üstünlük verir. Hətta o, Səudiyyə Ərəbistanında səfərdə də olub. Əs-Sədr ölkədəki sağçı-islamçı qrupları öz ətrafında cəmləməkdədir. Amma təbii ki, bütün siyasi partiyaların İranla dərin köklü əlaqələri var və İranın onlara bu gün də təsiri güclüdür. Odur ki, onların bu seçkidə hamısının birdən yeniləcəyini gözləmək olmaz.

- Müktəda əs-Sədr qonşu ölkələri seçkilərə müdaxilə etməməyə çağırdı və edərlərsə irəlidə qarşılıq verəcəkləri ilə hədələdi. Xəbərdarlıq hansı ölkəyə ünvanlanıb sizcə?

- Əs-Sədr ədalətli seçki keçirilsin deyə belə bir çağırış edib. Çox güman ki, qonşu ölkələr dedikdə İranı nəzərdə tutub. Çünki bayaq dediyim kimi, İran şiə partiyalara dəstək verir.

- Sünni iraqlılar, eləcə də kürdlər seçki öncəsi çox rahat görünürlər. Niyə sakitdirlər, bəlkə sonda istədiklərini ala biləcəklərinə arxayındırlar...

- Dorudan da, bu dəfəki seçkidə sünnilərlə kürdlər çox rahatdırlar. Düşünürəm ki, alacaqları səslərdə artım olacaq. Həm də bu dəfəki seçkidə partiyalar arasında yarışdan əlavə, namizədlərarası mübarizə gedəcək. Kərkükdə seçkilər bir növ türkmənlər, kürdlər və ərəblər arasında gedir. Odur ki, kimliyindən asılı olaraq hər kəs öz millətindən olan namizədə səs verəcək.

- Son olaraq deyin: Bu seçkilər İraq türkmənlərinə və Türkməneli yurduna nə vəd edir?

- Seçkidən sonra ölkədə vəziyyət sabitləşəcəkmi, yoxsa qarışacaqmı, bunu indidən söyləmək olmaz. Yaxşılığa doğru olarsa, əslində türkmənlərin də arzuladığı ab-hava yaranar. Elə böyük gözləntimiz yoxdur, bayaq da dediyim kimi, ən azından ötən dəfəki millət vəkili sayımızı qorumağa çalışacağıq. Həm də bu dəfə daha fəal, sözünü deyə biləcək millət vəkillərini parlamentə göndərmək istəyirik. Çünki ötən seçkidə, xüsusilə də Kərkükdən seçilmiş millət vəkillərimiz passiv oldular, türkmənlər üçün heç nə edə bilmədilər. İstəyirik daha çox gənc və aktiv insanlar seçilsin. Əvvəllər parlamentdə millət vəkillərimiz maksimum 15 nəfər olub. Hansı ki, kürdlər hər dəfə ən azı 50 millət vəkili mandatı qazanıblar. Niyə, ona görə ki, mövcud seçki sistemi bu vəziyyəti yaradıb. Bütün bunları nəzərə alaraq, türkmən millət vəkilləri daha çox işləməyə məcburdur. Kürd millət vəkili 8 saat işləyirsə, bizimkilər 18 saat işləməlidirlər ki, nəsə əldə edə bilsinlər.

Vüsal Tağıbəyli
"Rusiya Türkiyə və Azərbaycanla birlikdə İrana girsə..."Avrasiya.net Bütöv Azərbaycan Xalq Cəbhəsi Partiyasının (BAXCP) sədri, millət vəkili Qüdrət Həsənquliyevin müsahibəsini təqdim edir:

- Qüdrət bəy, İranın Cənubi Azərbaycanda, Azərbaycanla sərhədlərdə son hərbi təlimləri və İran rəsmilərinin Azərbaycan əleyhinə yönəlik açıqlamalarına dair fikirlərinizi bilmək istərdik.

- İranda dinlə siyasətin birləşməsi dini dəyərlərin gözdən salınmasına yol açıb. Mollalar hakimiyyəti ələ keçirdikləri gündən düşünülməmiş siyasətləri ilə ölkəni 40 ildən artıqdır ki, beynəlxalq sanksiyalar altında saxlayırlar. İndi də Azərbaycanla münasibətləri korlamaq üçün dəridən-qabıqdan çıxırlar. Amma Azərbaycan mollaların əndazəni aşan açıqlamalarına diplomatik etiket qaydalarını pozmadan cavab versə də, mübasibətlərin tam korlanmaması üçün tövbə qapısını açıq saxlayır. Çünki hökumətimiz Azərbaycanın hərbi gücünə arxayındır və bütün xalqımız kimi bilir ki, İranın Azərbaycan sərhədlərini hər hansı formada pozmaq cəhdinin qarşısını sərt formada alacaq, bu, regional münaqişəyə çevriləcək və İran dövlətinin varlığına son qoyacaq. Biz bilirik ki, İranda da, hər necə olsa, mollalar bunu başa düşmək gücündədir. İrandan fərli olaraq Azərbaycanın həm güclü müttəfiqləri, həm də qardaş Türkiyə ilə qarşılıqlı yardım haqqında sazişimiz var. Eyni zamanda Azərbaycan MDB-nin üzvüdür və daxildəki bütün fikir ayrılıqlarına və ziddiyyətlərə baxmayaraq, nəinki Azərbaycan, istənilən MDB üzvü kənardan təcavüzə məruz qalsa, Rusiya həmin dövlətə yardım edəcək. Rusiya Türkiyə və Azərbaycanla birlikdə İrana girsə, oradan çıxması üçün 1946-cı ildən fərqli olaraq ona Britaniya və ABŞ tərfindən nüvə silahı tətbiqi hədəsi ilə təzyiq edilməyəcək, bəlkə də kömək ediləcək və Cənubi Azərbaycanda 1946-cı ildə həmin dövlətlərin dəstəyi ilə fəaliyyətinə son qoyulmuş Seyid Cəfər Pişəvərinin rəhbərlik etdiyi Azərbaycan Milli Hökuməti bərpa olunacaq. Təkcə Azərbaycan türkləri yox, başqa millətlər də öz dövlətlərini quracaq. Bundan başqa, hər kəs başa düşür ki, İsrail başda olmaqla İranın düşmənləri də kənardan hadisələri müşahidə etməyəcək. Ona görə də İranın təlimləri heç bir narahatçılıq yaratmadı, yalnız acı təbəssüm və təəssüf doğurdu. İran bu yolla xalqın ölkəni bürümüş aclıq və epidemiya ilə uğursuz mübarizədən diqqətini yayındırmaq istəyirsə, yaxud ermənipərəst Qərb dairələrinin dəstəyini əldə etmək istəyirsə, yanılır. İranın bütövlüyü və inkişafı Azərbaycanla dostluq siyasətinə bağlıdır.

- ABŞ-ın Əfqanıstanda biabırçı məğlubiyyəti onun dünya liderliyinə ciddi zərbə oldu. Bu vəziyyət dünyada yeni müharibələrə yol açmayacaq ki?

- Sovet İttifaqının süqutundan sonra ABŞ özü üçün dəqiq hədəflər və ona çatmaq üçün ideologiya formalaşdıra bilmədi. Hazırda sanki okeanda üzən, hara getdiyini bilməyən kompassız gəmiyə bənzəyir. Hazırda ABŞ-da daxildə də ciddi böhran yaşanmaqdadır. Cəmiyyət parçalanıb və bu, irqi ayrı-seçkiliyə yol açır. Korrupsiya səbəbindən odlu silahların yayılmasına və bu yolla törədilən qanlı cinayətlərə qarşı effektli mübarizə təşkil etmək mümkün olmur. İslamofobiya gündən-günə genişlənir. Qocalmış və islahatlar aparılmayan siyasi sistem dövlət həyatında gənc istedadların önə çıxmasına imkan vermir. Bu vəziyyətdə yalnız seçildiyi vaxt gənc hesab olunan Obama kimi zəif xarakterli adamlar, yaxud Bayden kimi fiziki baxımdan tükənmiş qocalar irəli verilə bilər. İslahatlar aparılmasa, ABŞ dünyadakı rolunu və nə istədiyini müəyyənləşdirə bilməsə, Amerika xalqı kimi beynəlxalq birlik də baş verənlərdən ciddi zərər görəcək. Bu, ABŞ cəmiyyətində böyük silkələnmələrə gətirib çıxaracaq, bəlkə ondan sonra hansısa dəyişikliklərə gedilsin.

- Qüdrət bəy, Serj Sarkisyan bizim işğalçı üzərində qələbəmizi İlham Əliyevə boşqabda verilən hədiyyə kimi qiymətləndirib. Siz necə düşünürsünüz?

- Bütün siyasi ekspertlər Serjikin savadsız biri olmasını həmişə qeyd ediblər. Heydər Əliyev 1994-cü ilin mayında Ermənistana güclü xarici dəstəyin olduğunu, Azərbaycan iqtisadiyyatının isə ağır müharibə aparmağa hazır olmadığını görüb Ermənistanla atəşkəs haqqında saziş imzaladı. Bundan sonra güclü Qərb ölkələrinin neft şirkətləri ilə "Əsrin müqaviləsi" adlanan saziş imzalandı, ölkə daxilində silahlı müxalifətin varlığına son qoyuldu, sabitlik təmin edildi, ölkə stabil inkişaf yoluna qədəm qoydu. Neft pulları hesabına güclü ordu, xarici iqtisadi əlaqələr quruldu, müttəfiqlər qazanıldı. Azərbaycan səbirlə, addım-addım irəlilədi, əlverişli beynəlxalq vəziyyətin yaranmasını gözlədi. Serjik belə şeyləri qanmaz. Məhz güclü ordumuzun 2016-cı ildə Lələtəpə əməliyyatından sonra Serjikin hərbi səhra komandiri kimi məğlubedilməzlik xarizması alt-üst oldu və erməni xalqı onu hakimiyyətdən qovdu. Tam əminliklə deyə bilərik ki, əslində onu hakimiyyətdən Azərbaycan Ordusu qovub. Azərbaycanın apardığı uğurlu diplomatik fəaliyyətin nəticəsi idi ki, Ermənistan döyüş meydanında tək qaldı və biz işğalçının başını əzdik. Ona görə başa düşmək olmur ki, hakimiyyətdən qovulmuş birisi rəhbərlik etdiyi dövrün hansı uğurundan danışır. Dünyada riyakar ikili standartlar olmasaydı, beynəlxalq hüquq normalarının aliliyi təmin olunsaydı, indi Serjik dinc Xocalı sakinlərini qətlə yetirdiyi üçün çoxdan hərbi tribunala verilməli və həbsxanada təkadamlıq kamerada saxlanılmalıydı, yaxud az-çox kişiliyi olsaydı, özünü döşəkağı ilə boğmalıydı.
Azərbaycanın xaricdə layiqli təmsilçisi - Raymonda Xıdır-zadəBu gün xaricdə vətənimizi layiqincə təmsil edən şəxslər haqqında mətbuat və sosial şəbəkələrdə məlumatları izləyirik. Onların hər bir uğruna sevinir və qürur hissi keçiririk. Uğurlarını öz uğurumuz kimi qəbul edirik. Belə böyük uğurlara imza atmış şəxslərdən biri də Beynəlxalq Dizaynerlər İttifaqı Assosiasiyasının, Azərbaycan və Rusiya Rəssamlar İttifaqının üzvü, Azərbaycanda fizika-riyaziyyat üzrə fəlsəfə doktoru, Jenevədə keçirilən CQE-nin XIV Beynəlxalq konvensiyasının, “Əsrin keyfiyyəti” beynəlxalq mükafatı laureatı Raymonda Xıdır-zadədir.

Azərbaycan oxucularına Raymonda xanımla müsahibəni təqdim edirik.

- Raymonda xanım, xahiş edirik, öncə oxuculara özünüz haqqında məlumat verəsiniz.

- 1967-ci ildə Bakı şəhərində ziyalı ailəsində anadan olmuşam. 1984-cü ildə orta məktəbi qızıl medal ilə bitirib, Bakı Dövlət Universitetinin mexanika-riyaziyyat fakültəsinə qəbul olmuşam. 1989-cu ildə universiteti fərqlənmə diplomu ilə bitirib, Bakı şəhərində Tikinti Layihə İnstitutunda proqramçı-mühəndis vəzifəsində, 1992-ci ildən 1997-ci ilə qədər Futurologiya Universitetində riyaziyyat və fizika fənlərindən Azərbaycan və rus bölmələrində mühazirə dərsləri aparmışam. 1997-ci ildən Bakı Dövlət Universitetində fizika fakültəsinin umumi fizika kafedrasında baş laborant, 2000-ci ildə mexanika-riyaziyyat fakültəsində “diferensial tənliklər” kafedrasında elmi işçi vəzifəsində çalışmışam. 1998-ci ildə “Ümumiləşmiş idarəsi olan parabolik tənliklə təsvir olunan sistemlərdə optimal idarəetmənin bəzi məsələləri” mövzusunda disertasiya işinə başlayıb 2001-ci ildə müdafiə etmişəm. 2004-cü ilə qədər BDU-da mex-riyaziyyat və fizika fakültələrində mühazirə və seminarlar, 2004-2006-cı illərdə Sumqayıt Dövlət Universitetində “funksional analiz” kafedrasinda mühazirə və seminarlar aparmışam.

- Raymond-Art floristika və dizayn studiyası haqqında nə deyə bilərsiniz? Bildiyim qədər siz ciddi və önəmli layihələrə imza atmısınız. Bu barədə nə deyə bilərsiniz?

- 2006-cı ildə Raymond-Art floristika və dizayn studiyamı təsis etmişəm. Azərbaycanın müxtəlif şəhərlərində və bir sıra xarici ölkələrdə (Turkiyə, Hollandiya, Almaniya, İtaliya, İngiltərə, İspaniya, Fransa, İsveçrə, Rusiya) landşaft dizaynı, floristik və dekorativ layihələrin müəllifi və icraçısıyam. Bakı şəhərindəki layihələrdən:

2008-2010-cu illərdə ulu öndər Heydər Əliyevin doğum günü münasibətilə Bakı şəhəri Heydər parkında “Gül bayramı” layihəsinin dizayner-rəssamı;
həmin illərdə Bakı şəhərində Dənizkənarı parkda “Qayıdış günü”, ”Dirçəliş günü” kimi tarixi təqvim günlərinə həsr olunan konsert səhnələrinin dizayn-tərtibatı və dekorasiyalarının müəllifi;

yenə həmin illərdə Novruz bayramı ilə əlaqədar Bakı şəhərində yerinə yetirilən tərtibat işlərinin icraçısı;

Qanlı 20 Yanvar faciəsinin 20-ci ildönümündə “Aglayan şamlar” floristik kompozisiyasının müəllifi;

Fəxri Xiyabanda Ulu Öndərin və görkəmli oftalmoloq Zərifə Əliyevanın məzarları ətrafinda landşaft dizaynının müəllifi;

Bakı şəhərindəki Şəhidlər Xiyabanı və bir sıra parkların: Hüseyn Cavid, Səməd Vurğun, Elmlər Akademiyası və s. parklarının, həmin illərdə Dünya Azərbaycanlılarının Həmrəylik günü münasibətilə Bakı şəhərinin əsas prospekt və küçələrinin dekorativ-bayram tərtibat layihələrinin dizayner-rəssamı;

2013-cü ildə Türkiyədə Ataturk parkında keçirilən “Çiçək Fuarı”nda Ulu Öndərin 90 illik yubileyinə həsr olunmuş layihənin dizayner rəssamı və icraçısı;

2010-2016-cı illərdə Turkiyənin Antalya şəhərində 6 illik Expo-2016 Çiçək Fuarı Beynəlxalq layihənin dizayner-rəssamı;

2010-2013- cü illərdə Moskva ətrafında 100-ə qədər şəhər parklarının landşaft dizayneri.

- Bildiyimiz qədər bir müddətdir ki, İtaliyada fəaliyyət göstərirsiniz...

- 2006-2016-cı illərdə studiya Bakıda və 2016-cı ildən bu günə qədər İtaliyanın paytaxti Roma şəhərində fəaliyyət göstərir. 2017-ci ildə Roma Dovlət Universitetində “Çiçəklərlə rəsm” mövzusunda disertasiya işinə başlayıb 2019-cu ildə müdafiə etmişəm. Disertasiya mövzumun praktik tətbiqi Roma şəhərinin məhşur, tarixi meydanlarından biri olan “İspaniya meydanı”nda olub.

- Digər ölkələrdə təhsil almısınızmı?


- Peşəkarlıq səviyyəmin inkişafı üçün landşaft dizaynı, floristika, dekorasiya və mozaika üzrə London, Roma, Amsterdam, Berlin, İstambul, Antalya, Moskva, Sankt-Peterburq şəhərlərində ixtisas dərsləri almışam.

- Bir sıra nüfuzlu təşkilatların və mükafatların da qalibisiniz...

- Beynəlxalq Dizaynerlər İttifaqı Assosiasiyasının, Azərbaycan və Rusiya Rəssamlar İttifaqının üzvü, Azərbaycanda fizika-riyaziyyat üzrə fəlsəfə doktoru, Jenevədə keçirilən CQE-nin XIV Beynəlxalq konvensiyasınin “Əsrin keyfiyyəti” beynəlxalq mükafatinin laureatina layiq görülmüşəm.

2011-2013-cü illərdə Moskva şəhərində Rusiya Rəssamlıq Akademiyasının, Rusiya Mədəniyyət Nazirliyinin, Beynəlxalq Dizaynerlər İttifaqının təşkilatçılığı ilə keçirilən “Qrani bolşoqo qoroda” 3 illik silsilə layihənin 1-ci yer və qızıl medal mükafatçısıyam.

2012-ci ildə Moskva Rəssamlıq Akademiyasının sərgi salonunda fərdi sərgi və 30-a qədər Beynəlxalq sərgilərin iştirakçısı və s.

Elnur Eltürk
“Dünya yunanları Türkiyəyə ayaq bağı edib”Mustafa Kamal Bəyazbayram: “Cənubi Kiprin yunanları “Allaha şükür” deyib təkliflərimizi qəbul etməlidirlər”

Bizdən uzaq olsa da həmişə ürəyimizdə yaşatdığımız Şimali Kiprdə türk qardaşlarımız var. Dili, dini, tarixi, mədəniyyəti, mərdliyi, mübarizliyi bir olan millət. Noyabrda müstəqilliyinin 38-ci payızını yola salacaq. Türkiyənin dəstəyi ilə Kipr adasında yunanların zülmünə qarşı aparılan mübarizə nəticəsində müstəqil, suverən bir dövlət olan Şimali Kipr türk Cümhuriyyəti dünyanın ikili standartları üzündən bu gün tanınmamaqla yanaşı, sanksiyalara məruz qalıb. Amma bu türk qardaşlarımızı heç də ruhdan salmayıb. Şimali Kipr ayaq üstədir, inkişaf edir, güclənir, qüvvətlənir.

"Xalq Cəbhəsi"nin vüsahibi Şimali Kipr Türk Respublikasının Bakıdakı təmsilçisi Mustafa Kamal Bəyazbayramdır. Hörmətli təmsilçi hər kəsin başa düşəcək bir dildə suallarımızı cavablandırıb.

- 15 noyabrda Şimali Kipr Türk Respublikasının müstəqillik günüdür. Koronavirusun yayıldığı bir şəraitdə bu bayrama necə hazırlaşırsız?

- Şimali Kipr Türk Respublikası 15 noyabr 1983-cü il tarixində yaradılıb. Ölkəmiz 1974-cü ildə yunan millətçilərinin qiyamından sonra Türkiyə tərəfindən adadakı türk icmasının təhlükəsizliyini qorumaq məqsədilə həyata keçirilən hərbi müdaxilə nəticəsində türk ordusunun nəzarətinə keçən torpaqlarda yaradılıb. Hər il bu bayramı yüksək səviyyədə qeyd edirik. Düzənlədiyimiz dövlət səviyyəli tədbirlərimizdə Azərbaycan da daxil olmaqla dostlarımız iştirak ediblər. Məqsədimiz gənc nəslə müstəqilliyimiz uğrunda apardığımız mübarizəni çatdırmaq, suverenliyimizi qorumağı, yaşatmağı anlatmaqdlr. Son iki ildə dünyada COVİD-19 pandemiyasının yayılması, bunun üzündən sərt məhdudiyyətlərin tətbiqi, iqtisadi böhran hər yerdə olduğu kimi Şimalı Kipr Türk Cümhuriyyətində də bir sıra əhəmiyyətli tədbirlərin keçirilməsini mümkünsüz etdi. Amma buna baxmayaraq, o bayram coşqusunu hər kəsdə yaşadırıq. Pandemiyanın yayılması üzündən Azərbaycanda da bir çox tədbirlər keçirilmir. Biz hər il Şimali Kipr Türk Cümhuriyyətinin müstəqillik bayramını təmsilçiliyi ofisində, ya da digər münasib yerlərdə dar çərçivədə, sevinclə, hörmətlə qeyd edirik. Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının proqnozlarına görə, bu il pandemiyanın yayılması səngiyəcək, yəni koronavirusla bağlı xoş xəbərlər eşidəcəyik. Əgər deyilənlər doğru olarsa və Azərbaycan hökuməti geniş tədbirlərin keçirilməsi ilə bağlı qərarlar qəbul edərsə, o zaman Şimali Kipr Türk Cümhuriyyətinin bu il müstəqillik bayramı rəsmi şəkildə yüksək formada keçiriləcək, sərgilər nümayiş etdirəcəyik, bir neçə mədəni tədbirlər də düzənləyəcəyik.

- COVİD-dən söz düşmüşkən, pandemiyanın mövcudluğu Şimali Kipr Türk Cümhuriyyətinin iqtisadiyyatına nə kimi mənfi təsir göstərdi?

- Çox böyük mənfi təsiri oldu. Ölkənin iqtisadiyyatının lokomotiv sektoru turizm, təhsil, yüngül sənaye və kənd təsərrüfatı sahələrdir. Ancaq cümhuriyyət daha çox turizm və təhsil sahəsindən gəlir əldə edir. Koronavirusun mövcudluğu üzündən beynəlxalq aləmdə tətbiq olunan bir çox məhdudiyyətlər Şimali Kipr Türk Cümhuriyyətinin turizm və təhsil sahələrinə ağır zərbə oldu. Çünki bunlar insanlara xidmət göstərən sahələrdir. Bizim ölkə ada ölkəsidir. Təyyarə reysləri təxirə salındı, gəmi ilə gediş- gəlişə məhdudiyyətlər qoyuldu. Bu da turizm sektoruna böyük zərbə oldu. Bundan başqa təhsil onlayn sistemə keçdi. Məktəblər bağlandı, gələn, gedən, qalan, alver edən olmadı, otellər, bazarlar boş qaldı və s. Nəticədə ölkənin bu iki sektordan gəliri azaldı. Eyni zamanda bu digər sektorlara da mənfi təsirini göstərdi. Amma ölkə hökumətinin vaxtında və düzgün qəbul etdiyi qərarlar nəticəsində koronavirus imtahanından üzüağ çıxa bildik. Digər ölkələrlə müqayisədə Şimali Kipr Türk Cümhuriyyətində koronavirusa yoluxma və ölüm sayı azdır. Bu müddət ərzində məhdudiyyətlər çərçivəsində ehtiyacı olan vətəndaşlarımıza hökumətimiz, bələdiyyələrimiz tərəfindən yardımlar edildi. Heç bir vətəndaşımıza çətinlik, korluq çəkdiyini ona hiss etdirmədik. Bundan başqa Türkiyənin dəstəyi ilə iqtisadiyyatı ayaq üstə saxlamağa bacardıq. Artıq çətin günləri geridə qoyduq,..

- Müəyən səbəblər üzündən iqtisadiyyat, nəqliyyat və idman kimi bir çox aparıcı sahələrdə tətbiq olunan sanksiyalar ölkə iqtisadiyyatına necə təsir göstərir?

- Ən böyük problemlərimizdən biri Şimali Kipr Türk Cümhuriyyətinin tanınmaması üzərindən bizə tətbiq olunan sanksiyalardır. Bu sanksiyalar bütün - iqtisadiyyat, təhsil, sənaye, idman, ticarət əlaqələri və s. sahələrdə bizi problemlərlə üz-üzə qoydu. Bir misal çəkim, dövlət səviyyəsində Şimali Kipr Türk Cümhuriyyətinin turizm potensialı ilə tanışlıq məqsədilə xaricdən turizm sahəsində çalışan mütəxəssisləri dəvət etdik. Gəlib bizim ölkəni gəzdilər, gördülər... Heyran qaldılar ki, bu vaxtadək belə bir zəngin, qiymətlərdə ucuz, amma yüksək səviyyəli xidmət göstərilən bir ölkədən xəbərsiz olublar. Danışdıq, razılaşdıq, qiymətləndirmənin sonunda dedilər ki, bura bir cənnət olsa da birbaşa uçuş reysləri olmadığından gəlib-getmək çətinlik yaradacaq. Onu da deyim ki, bu məsələdə Belorusiyadan olan bir turizm sahəsinin mütəxəssisi mənə söylədi ki, gün yarıma Minskdən İstanbula, oradan da Şimali Kipr Türk Cümhuriyyətinə gəlib. Geri dönərkən yenə gün yarıma vaxtını yola sərf edib. Yəni Şimali Kipr Türk Cümhuriyyətinin turizmlə bağlı qiymətlərin aşağı, xidmətin yüksək səviyyədə olmasına baxmayaraq, 7 günlük turpaketin 3 gününü ancaq yollarda xərcləyib. Amma deyək ki, Minskdən Antaliyaya birbaşa reys var. Təyyarəyə minər tez bir zamanda olar Antalyada və vaxtının çox hissəsini də istirahətdə keçirər. Deməyim odur ki, ölkəmizə tətbiq olunan sanksiyalar üzündən birbaşa uçuş reysləri olmadığından turist axınının qəbulunda da problemlərlə üzləşirik. Hansısa bir malın idxal və ixraacatında da birbaşa uçuşlar olmadığından çətinliklər yaşayırıq. Ölkəmizə məhsullar ya Türkiyə, ya da Avropa üzərindən Türkiyəy vasitəsilə daxil olur. İdxal etdiyimiz mallar da eyni şəkildə. İdman və elm, təhsil sahəsində də vəziyyət sanksiyaların tətbiqi üzündən ürəkaçan deyil. Beynəlxalq idman yarışlarına buraxılmırıq ki, tanınmırıq. Hansı ki, Şimali Kipr Türk Cümhuriyyətində elə güclü, potensiallı idmançılar var ki, yarışlara qatılarlarsda, böyük uğurlar, rekordlar imza ata bilərlər. Avropada elm sahəsində tanınan kiprli türklər çoxdur, hər biri elm sahəsində böyük nailiyyətlərinə görə tanınıb. Ancaq çox təəssüflər olsun ki, bizə tətbiq olunan sanksiyalar üzündən onların elmi potensiallarından istifadə edə bilmirik.

- Şimali Kipr Türk Cümhuriyyəti İqtisadi Əməkdaşlıq Təşkilatı və İslam Əməkdaşlıq Təşkilatının müşahidəçi üzvü, Avropa Şurası Parlament Assambleyasının isə tam hüquqlu üzvlərindən biridir. Bu postlarda təmsilçilik ölkənin digər beynəlxalq təşkilatlarla əməkdaşlığına hansı sahədə köməklik göstərə bilər?

- Dünyanın bizə qarşı olan səbəbsiz sanksiyalarına, ədalətsiz mövqe tutmağına baxmayaraq Şimali Kipr Türk Cümhuriyyəti bir sıra beynəlxalq təşkilatlarda təmsil olunmaq hüququndan xaric edilib. Bizim əsas məqsədimiz heç də kiminsə qoltuğunun altına sığınmaq yox, həmin təşkilatlarda təmsil olunmaqla ölkəmizin tanınmasına nail olmaq, insan hüquq və azadlıqlarının qorunmasını dünya ictimaiyyətinə çatdırmaqdır. İslam Əməkdaşlıq Təşkilatının alt komitələrində təmsil olunuruq və onların bütün toplantılarında aktiv iştirak edirik. Biz orada üzləşdiyimiz çətinlikləri, beynəlxalq güclərin bizə qarşı ədalətsiz və məntiqsiz münasibətindən, eyni zamanda ölkəmizin inkişafından, vətəndaşlarımızın yaşam tərzindən bəhs edirik. 21-ci əsrdə insan hüquq və azadlıqlarının qorunmasından, demokratiyadan danışan Avropa bu gün Şimali Kipr Türk Cümhuriyyətinə sanksiyalar tətbiq edir, respublika kimi tanımaqdan imtina edib. Təmsil olunduğumuz hər yerdə bunun cavabını soruşuruq. Bundan başqa biz İqtisadi Əməkdaşlıq Təşkilatında da müşahidəçiyik. Bu təşkilatın bəzi toplantılarının ölkəmizdə keçirilməsində israrlıyıq. Turizmlə bağlı bir forumu Türkiyənin dəstəyi ilə respublikamızda gerçəkləşdirdik. Amma bu yetərli deyil. Çünki, fikrimcə, əgər biz İslam Əməkdaşlıq Təşkilatında müşahidəçi qismində iştirak ediriksə, nədən türk dövlətlərinin birliyinə üzv olmamalıyıq. Düzdür, bu o qədər də asan deyil, yəni bir dövlətin səsi ilə həll olunacaq məsələ deyil. Burada Türkiyə, Azərbaycan, Qazaxıstan da var. Hər bir ölkənin öz milli və regional maraqlarını, problemlərini də nnəzərə alırıq. Bu üzdən onların ata bilmədikləri addımları da anlayışla qəbul edirik. Zatən bizim hər hansı bir beynəlxalq birlikdə üzv olmağımızın heç bir ajiotaj yaratmayacağı da ortada. Sadəcə, tanınmasaq da həmin təşkilatların toplantılarında iştirak etmək, fikir söyləmək, təklif vermək hüququnu əldə etmək istərdik.

- Şimali Kipr dünyəvi dövlətdir və bütün din nümayəndələrinə azadlıq təqdim olunur. Ölkədə tolerantlıqla bağlı fikirlərinizi almaq istərdim.

- Avropanın dediyi insan haqlarının, dini etiqad azadlığının qorunması, söz və fikir plüralizmin inkişaf etdirilməsi və qorunması prinsipləri Şimali Kipr Türk Cümhuriyyətində var. Ölkəmizdə təkcə kiprli türklər, türklər yaşamırlar, ən çox milli azlıq ingilislər, daha sonra ruslar, almanlar, yunanlar və maronitlərdir. Hamısının da hüquqları qanunla qorunur. Bizim ölkədə bir vətəndaş digər vətəndaş və ya xaricidən üstün tutulmur. Hamısı bərabərdir. Sərbəst və təhlükəsiz öz dini, milli inanclarını qoruyub saxlayır, inkişaf etdirirlər. İngilislərin öz kilsələri, ibadət yerləri var. Rusların, yunanların ortodoks, manoritlətin katolik kilsələri var. Bundan başqa 1974-cü ildən sonra yunanların Şimalda qalan ortodoks kilsələri dövlətimiz tərəfindən qorunub saxlanılıb və əlamətdar günlərdə, bayramlarda Cənubi Kiprdə qalan yunanların ora gəlib ibadət etmələrinə izn verib, şərait yaradırıq. Məlum savaş nəticəsində tərəfimizdə qalan yunanlara məxsus zərər görmüş mədəni, tarixi abidələr yenidən bərpa olunub və qorunub. Ölkəmizdə yaşayan milliyyətindən, dinindən, irqindən asılı olmayan hər kəs azaddır. İstədikləri, bildikləri dildə danışmaq hüququna malikdir. Ölkəmizdə rus və ingilis dilli məktəblər var, hətta Kipr türklərinin uşaqları belə ingilis dilli məktəblərdə dərs alırlar. Xarici vətəndaşlar da öz övladlarını kolleclərimizə təhsil almağa qoyurlar, türk dilini öyrənirlər. Elə ingilis uşaqlar var ki, bizim kimi türk dilini bilir və sərbəst danışırlar. Hətta müəyyən şərt və qaydalar çərçivəsində türk vətəndaşlığını alanlar da var. Ancaq Cənubi Kiprdə yunanlar irqçilik siyasəti yürüdürlər. Ora gedən türkləri aşağılaylrlar, təhqir edirlər, sataşırlar, maşınlarını belə cızırlar. Hətta orada qalan türk tarixi abidələr, məscidlərə boyalarla təhqiramiz ifadələr yazırlar. Bizim ölkədə isə heç vaxt belə hallar olmayıb. Biz hər bir insana, vətəndaşa dəyər veririk, bu bizim tarixən insanlığımızdan, humanizmliyimizdən irəli gəlir.

- Şimali Kipr Türk Respublikasının qurulması daha çox Yunanıstan və antitürk dövlətlərin mənfi reaksiyalarına səbəb olub. Bunlar da münaqişənin həllinə maneələr törədir…

- 50 ildir ki, bu məsələni çözmək üçün yunanlarla görüşmələrdə olmuşuq. Bütün görüşlərdə biz məntiqli, arqumentli sülh təklifləriylə çıxışlar etmişik, eyni zamanda sakit, səbrli, səmimi bir mövqe nümayiş etdirmişik. Amma bunun qarşılığını görməmişik. Kipr yunanları bizimlə heç nəyi bölüşmək istəmirlər. 2004-cü ildə BMT-nin o vaxtkı baş katibi Kofi Annan tərəfindən irəli sürülmüş təklifə yunanları etiraz etdi. Keçirilən referendumda Şimali Kipr Türk Cümhuriyyəti türklərinin 65 faizi “hə” dedi, yunanların 76 faizi isə “yox” dedi. Kipr yunanları sülh istəmirlər. Avropa və ya digər super güclərə yalandan biz regionda türklərlə sülh şəraitində yaşamaq, əməkdaşlıq etmək istəyirik deyirlər. Amma bizim haqlarımızı ortaq çıxaraq dünya tərəfindən tanınmaqla bütün yardımlara əl qoyublar. Biz referenduma “hə” deməklə heç bir ajiotaj yaratmadıq, amma yunanlar “yox” deməklə onları Avropa Birliyinə aldılar, bizi kənarda saxladılar. Bütün yardımları alırlar, platformalarda təmsil olurlar. Bu yaxınlarda prezidentlərin Cenevrədə görüşü oldu. BMT Baş katibi dedi ki, tərəflərin uzlaşma biləcəyi hər hansı durumu təsviq etmədim və konfransı bağlayıb Nyu Yorka çıxıb getdi. Bizimkilər də geri döndülər. Bu da onu deməyə əsas verir ki, yunanlar barış üçün heç bir addım atmaq istəmirlər. O zaman biz də belə bir fikir söylədik, əgər bizimlə sülh danışıqlarına gedilmirsə, iki suveren ölkə adada qonşu olmaq, bir-biri ilə bütün sahələrdə əməkdaşlıq etmək məcburiyyətində qalacaq. Ölkələrin bir-birini sevməyə heç ehtiyac yox, qonşu ölkələr olmaqla bir-birimizin haqqını tanıyaq, bir-birimizə sayğı göstərək, işbirliyində olaq, bir-birimizdən faydalanaq. Bu daha çox Kipr yunanlarına xeyir gətirəcək, çünki adada güclü, inkişaf edən tərəf türklərdir. Daha bir missal çəkim, 2019-cu ildə Şimali Kipr Türk Respublikasının sabiq prezidenti Mustafa Akıncının Kipr adası ətrafındakı karbohidrogen yataqlarının tədqiqatı və istismarına aid təklif etdiyi yeni əməkdaşlıq layihəsi BMT vasitəsilə yunan Kiprinə təqdim olunub. Qəbul etmədilər, kənara itələdilər. İqtisadi əməkdaşlıqda da maraqlı deyillər. Yunanıstan və Kiprin yunan tərəfi iqtisadi cəhətdən çöküb, inkişaf yoxdur. Bütün sahələrdə zəifdirlər. Bizim bu təkliflərimiz ikiəlli səs verib, Allaha şükür etməlidirlər. Çıxılmaz vəziyyətə düşmələrinə baxmayaraq, yunanların özlərindən razı, hamıya yuxarıdan aşağıya baxan bir xarakterləri var. Avropa və digər qüvvələr də bundan Türkiyəyə qarşı, regionda bəzi iş birliklərinin önləməsi, problem yaratması üçün ayaq bağı ediblər.

- Nəzərdə tutduğunuz üçncü qüvvələr hansı ölkələr ola bilər?


- Məsələn, Almaniya Avropa Birliyi çərçivəsində yunanlardan Türkiyəyə qarşı istifadə edə bilər. İngiltərə Orta Şərq siyasətində, ABŞ qlobal siyasəti çərçivədə yunanlardan Rusiyaya, Türkiyəyə qarşı ayaq bağı edə bilər. Yunanlar oturub məntiqlə, ağılla düşünüb hərəkət etmirlər, xəyallarının izindədirlər. Nə Yunanıstan, nə də Kiprin yunan tərəfi müstəqil siyasət yürüdə bilmirlər, kənar qüvvələrdən asılıdırlar. Niyə? Çünki Almaniya, Avropa Birliyinə dünya qədər borcu var. O zaman Almaniyanın sözündən çıxa bilməz ki. Düzdür, dünya dövlətləri bəzi məsələ və sahələrdə bir-birindən asılıdır. Amma daha çox borcun varsa, asılılığın da o qədər olur.

- Şimali Kipr Türk Cümhuriyyətinin digər dövlətlər tərəfindən də tanınmağa tam haqqı var. Çünki, 1970-ci illərin əvvələrində yunanların qətliamlarına məhz türklər məruz qalıblar. Türkiyə də adadakı türklərin taleyinə biganə qalmayaraq və adanın təminatı statusundan istifadə edərək adada silahlı qüvvələrini yerləşdirib. O zaman sual yaranır - dünyanın Türkiyəyə, türklərə qarşı ikili standartlardan çıxış etməsinin arxasında nələr dayanır?

- BMT nizamnaməsinə uyğun olaraq hər bir ölkənin idarəetmə hüququ var, o cümlədən Şimali Kipr Türk Cümhuriyyətinin. Federasiya, konfederasiya formatında yaşayan xalqlar var. Çexoslovakiya, Yuqoslaviya Federativ, İsveçrə konfederasiondur. Biri var məcburən ayrılmaq, biri var könüllü, sivil anlaşma çərçivəsində. Heç bir xalq digər xalqın basqısı, zülmü altında yaşaya bilməz. 1960-cı ildə yaradılan dövlətdə iki xalq yaşadı, 1963-cü ilə yunanlar silah gücünə bizi idarəetmədən kənarlaşdırdılar. Bizə dedilər ki, bura yunan dövlətidir, parlament və digər idarəetmə sistemindən bizi sildilər. Məcbur qalıb öz avtonom idarəetmə sistemimizi qurduq. İqtisadi sanksiyalara, soyqırımlara məruz qaldıq. 1963-cü ildə türklərə qarşı bir soyqırım siyasəti həyata keçirdilər, uşaqları belə güllələdilər, toylarımıza basqın etdilər, türkləri öldürdülər, ibadət vaxtı məscidlərimizi yandırdılar. Ermənilərin sizə etdiklərini, yunanlar bizə qarşı etdilər. 1974-cü ildə adanın şimal-şərq hissəsinə Türkiyə qoşunları yeridilməsi nəticəsində biz oradan ayrıldıq. O vaxtdan bunu yunanlar həzm edə bilmirlər. O vaxtdan bu vaxtadək yunanlar sülh haqqında fikirləşmir və barış üçün irəli sürülən bütün təklifləri rədd edirlər. Ötən həftədə Yunanıstan prezidenti belə bir fikir söylədi ki, hər şeyi unudub 1960-cı il anlaşmasına dönək. Məntiqlə demək istəyir ki, yenidən türklərə qarşı soyqırım siyasəti həyata keçirək. Bilirsiz, beynəlxaq hüququn olduğu deyilsə də güclü dövlətlərdə bu işlənmir. Supergüclərin öz şəxsi, regional maraqlarından çıxış edərək Kipr məsələsində Türkiyəyə qarşı kart kimi istifadə edir. Baxın, Kosovanı zorla Serbiyada ayırıb, tanıdılar. Amma biz savaş, öz müqəddaratımız uğrunda apardığımız mübarizə nəticəsində ayrılmışıq, bizi tanımırlar.

- Burada bir Türkiyə faktoru, güc amili var…

- Doğrudur. Türkiyə bölgədə gücləndikcə ona basqılar artır. Onun yolunu kəsmək, əngəlləmək üçün yunanları siyasətin içinə atıblar. Ölkələrarası münasibətlərdə dost, qardaşlıq deyilən anlayış yoxdur. Maraqları uyuşan və uyuşmayan ölkələr var. Bu gün Yunanıstanla maraqları uyuşmayan ölkələr, sabah Türkiyə zəif olacağı təqdirdə onun yanında olacaqlar. Bu gün Türkiyə regionda böyük güc, nüfuz və söz sahibidir deyə ona qarşı yönəlik var. Türkiyə super dövlətlərlə bir masa arxasında oturub. ABŞ, Rusiya, Almaniya, Fransa, İngiltərə Türkiyə ilə razılaşmaq məcburiyyətində qalıb. Çin, Yaponiya, İtaliya və digər dövlətlər orada yoxdurlar, Yunanıstanın özünü o masaya yaxınlaşmağa belə qoymazlar. Ona görə də bu gün Türkiyənin gücü onu gözə götürməyənlərin sayını artırır. Amma bu gün internet əsridir, kimin kim olduğu yaxşı bilinir. 1950-ci illərdə ABŞ və ya Rusiya haqqında pis fikirlər formalaşdırmaq olardı. Məsələn rusların təhlükəli, amerikalıların adamyeyən olduğunu demək və bunu hamıya inandırmaq olardı. Bu gün isə bunu anlatmaq, inandırmaq çətindir. Çünki internet, informasiya əsridir, bütün sərhədlər açıqdır, dünya ölkələrinin bir-biri ilə əlaqələri mövcuddur. Şimali Kiprlə Cənubi Kipr arasında sərhədlər açıqdır, maneəsiz gediş, gəliş var. Bizim ölkəyə gələn xarici vətəndaş gözəlliyi, rahatlığı görür, yüksək xidmətdən razı qalır. Son illər Türkiyə iş adamlarının səyi nəticəsində Şimali Kiprdə yeni, rahat, möhtəşəm otellər, əyləncə mərkəzləri tikilib istifadəyə verilib. Dəniz sahillərimiz başdan-başa qumluqdur, ölkəmizdə əsl cənnət yaradılıb. Təbii ki, bura gələn heyranlıqla razı gedər. Bizdən Yunan Kiprinə gedən xarici vətəndaş orada qonaqpərvərlik görmür, komfort heç nə tapa bilmir. Yunanların təhdidinə, məzəmmətinə məruz qalır. Yəni yunan indi o xarici vətəndaşa türklərin pis bir millət olduğunu deyə bilməz. Adam gözüylə hər şeyi görüb.

- Prezident Ersin Tatar Azərbaycanın Qarabağ zəfəri ilə bağlı bu ölkəyə nə zaman səfər edəcək?

- Ersin Tatar Azərbaycanı sevən, 44 günlük müharibədə Azərbaycana və azərbaycanlı qardaşlarımıza mənəvi dəstək olan prezidentdir. Həmişə Azərbaycanın yanında olduğu və zəfərinə sevinən mesajlar verib. Tatar xalqının içindən çıxan və yanında olan sadə bir dövlət başçısıdır. O özünü bizim birimiz sayır, xeyirə, şərdə yanımızda yer alan biridir. Yəni prezidentəm deyib, xalqdan aralı duran biri deyil. Tatar Azərbaycana gəlməyə hazırdır. Zatən iki ölkə arasında rəsmi səfərlər olur. Məsələn, bu yaxınlarda Milli Məclisin üzvləri Kiprdə olublar. Ersin Tatarın da Azərbaycana səfəri rəsmi dəvət əsasında olmalıdır. Prezident Azərbaycana turist kimi gələ bilməz. Qarşı tərəfin istəyi, hansısa beynəlxalq və ya ölkələr arası tədbirə dəvət əsasında səfər baş tuta bilər. Məsələn, 2006-cı ildə Dünya Azərbaycanlılarının ikinci qurultayında Kiprin sabiq prezidenti Mehmet Əli Tələt iştirak etmiş və Gülüstan sarayında Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev və Ərdoğanla bir masa arxasında oturmuşlar,nahar etmiş, xalqlara mesaj vermişlər. Yəni şərt deyil ki, Prezident səviyyəli bir rəsmi dəvə olsun, belə bir platformalı görüşdə də bir araya gəlmək olar. İnşallah belə bir görüşün Tatarın iştirakı ilə olacağına inanıram. Hər zaman ürəyimiz Azərbaycanın yanında, qapılarımız azərbaycanlıların üzünə açıqdır. Sizin sevinciniz sevincimiz, kədəriniz kədərimizdir. Qarabağda çalınan zəfərin səsi bizdə də duyuldu, sevindik. Qarabağın azad edilməsi İslam coğrafiyasında bir tarixdir. Geriləyən islamda ilk zəfər Türkiyənin 1974-cü ildə Kiprdəki zəfəri, ikinci qələbə isə Qarabağın azad edilməsidir. Bu sıradan bir zəfər deyil, müsəlman aləmində tarixin önəmli bir səhifəsidir.

- O zaman bir millət iki dövlət deyiminə Şimali Kiprin timsalınmda üçüncü dövləti də əlavə etmək olar…

- Tamamilə düzdür. Masamın üzərində (əli ilə göstərir) üç ölkənin - Türkiyə, Azərbaycan və Şimali Kipr Türk Cümhuriyyətinin bayraqlarını qoymuşam. Biz indi bir millət üç dövlətik.
Hacı Qalibdən sensasiya: Rəsul Quliyev 500 min göndərdiSabunçu Rayon Məhkəməsində keçmiş deputat Hacı Qalib Salahzadəyə qarşı bir neçə iddiaya baxılır. Onun qarşılıqlı iddiaları da məhkəmənin icraatındadır. Sabiq deputatla məhkəmə çəkişmələrində tərəflər sırasında Gələcək Azərbaycan Partiyasının sədri Ağasif Şakiroğlu, Azərbaycan vətəndaşı Seymur Quliyev və digər şəxslər var.

Avrasiya.net xəbər verir ki, Musavat.com Hacı Qaliblə əlaqə saxlayıb ittihamlara münasibətini öyrənib, bugünlərdə Bilgəh qəsəbəsində baş tutan antinarkotika aksiyası ilə bağlı fikirlərini alıb.

Hacı Qalib deyi ki, Ağasif Şakiroğlunun iddia etdiyi bağ 1988-ci ildən onların ailəsinin bağıdır:

“Əlimizdə sənəd var. Ədalət Əzizov ”Baksovet"də (Bakı Şəhər İcra Hakimiyyəti - E.M.) işləyirdi, bir dostumla evimə gəldi, dedi ki, Rəsul Quliyev məni sədr qoyacaq, mənə mane olma, adam oradan bir parça torpaq istəyir. Ədalət Əzizov mənə 500 min dollar verdi. Bu məsələ 1995-ci ildə olub. Mən də Ədalət Əzizovla gələn adama 50 min dollar pul verdim. 60 sot yerin sənədini düzəltdilər, Rəsul Quliyevin orada torpağı oldu. Rəsul Quliyev qaçıb gedən kimi Ədalət Əzizovun yerinə Rəfael Allahverdiyev gəldi, dedi ki, yer “Baksovet”indir, Rəsulu oradan çıxardı. Mənim oradakı ərazilərim Abşeron rayonunun idi. Rəsula verilən torpaq isə “Baksovet”in idi. Ədalət Əzizov da gəldi ki, pulumu qaytar. Mən də onun 450 minini qaytardım, 50 mini də dedim ki, səni gətirən adamdan alarsan.

2010-cu ildə Rəsul Quliyevin qardaşı oğlu Etibar və Bayram Quliyevlər həbsdə idilər. Rəsul Quliyevin qardaşı Telman Quliyev o vaxt Əmlak Komitəsinin rəhbərlərinin yanına getdi, aldatdı onları ki, uşaqları buraxın, bağı bağışlayıram sizə. Onlar da gedib çox hörmətli bir generala demişdilər, Etibarla Bayramı vaxtından əvvəl buraxdılar".

- Kim idi həmin general?

- Çox hörmətli adamdır, adını çəkməyək. Sonra da torpağı generala vermədilər. Mən bu işlərdən sonra xəbər tutdum. 2010-cu ildə mənə qarşı belə bir oyun oynadılar. O zaman deputat idim, getdim Prezident Aparatına, soruşdum ki, bu nə söhbətdir. O adam da dedi ki, get onları bağdan qov. Başqa adamlar da var, hazırda vəzifədədirlər, bu oyunda başqa adamlar var.

- Kimdir həmin adamlar, adlarını niyə demirsiz?

- Bunlar elə bilir ki, mən kimdənsə qorxuram. Mən heç kimdən qorxmuram. Bu ölkədə padşah, vitse-prezident və bir ağsaqqal var ki, onların sözündən çıxmaram. Mənim 68 yaşım var, qabağıma 33 yaşında bir uşağı atıblar ki, Gələcək Azərbaycan Partiyasının sədri Ağasif Şakiroğludur. Gəlmişdi yanıma, narkomanın birinə oxşayırdı. Dedim ki, sən kimsən ki, mən səninlə söhbət edim? Səni bu işlərə kim cəlb edib, kimin “zakaz”ı ilə hərəkət eləyirsən, o gəlsin.

- O, kimin “zakaz”ı ilə hərəkət edir ki?

- Bir hörmətli kişi soruşar adamdan ki, bu kimdir? Kimin söhbətini edirsən sən? Sən dediklərimi qəzetdə yazan kimi bəzi hörmətli adamlar xahiş edəcək ki, mənim adamı çəkmə.

- Rəsul Quliyev Gələcək Azərbaycan Partiyasının fəxri lideridir, onu nəzərdə tutursuz?

- Rəsul Quliyev vətən xainidir. Mən onu vətən xaini hesab edirəm. Bu həmin Rəsul Quliyevdir ki, 2005-ci ildə gəlib oturmuşdu Simferopolda, Bakıdan işarə gözləyirdi. Cənab prezident 44 günə Qarabağda erməniləri darmadağın edib tapdaladı, bu da başladı ki, mən də “podderjkayam”. Sən vaxtında “podderjka” verəydin. Bakıda adət var, basılan iti, ikinci dəfə döyüşə buraxmazlar. İndi bu adamlar bir uşağı atıblar qabağıma ki, get bununla döyüş. Utanmırlar, qızarmırlar... 18 yaşım olanda akademik Cəlal Əliyev məni “zavmaq” (mağaza müdiri - E.M.) qoydurdu. Mən belə adamlarla işləmişəm. İndi bir “uçastkovı”(polis sahə müvəkkili-E.M.) gəlib məndən soruşur ki, bu nə məsələdir. Mən də dedim ki, get, bu sənlik iş deyil. İndi iş məhkəmələrdədir. Bu məhkəmələr də “zakaz” var deyirlər, oyunçular barədə heç gizlətmirlər. Ancaq bu oyunçular xırda oyunçulardır. Nə olsun ki, vəzifələri var? Mən 20 il baş prokuror olan Zakir Qaralovla döyüşdüm. Tutdu məni, sonra Heydər Əliyev 1 saatın içində buraxdırdı. İndi xırda uşaqları atıblar qabağıma, guya Gələcək Azərbaycan Partiyası... Rəsul Quliyev Azərbaycandan qaçıb gedəndə, bunun 6 yaşı olub. Qanun çərçivəsində mənim orada qohumlarımın 5-6 evi var. Ora Rəsul Quliyev gəlib? Cəmi 5-6 ay olub orada. Heç kəs gəlməyib ora. Mənə pulu kim vermişdi, ona da pulu qaytarmışam, gəlib apardı. O adamlar bağı Rəsul Quliyev üçün istəmirlər, özləri üçün istəyirlər.

- Kimdir o adamlar?

- 2018-ci ildə Qod Nisanovun atası gəlib bağa baxdı. Onun yanındakı adamlar dedilər ki, bağ xoşuna gəlib, bir sözlə sat bizə.

- O zaman bağ sizin istifadənizdə idi?

- Deyəcəyəm... O bağ elə yerdə yerləşir ki, solu Daxili İşlər Nazirliyinin sanatoriyasıdır, sağı da ki, rezidensiyaya yaxındır. Mən də Qodun yaxınlarına dedim ki, gedin yuxarıdan razılıq alın, ondan sonra sizinlə alver edərəm. Ziya var, Moskvada tanınmış biznesmendir, o da bu yeri istəyirdi. Dedim ki, gedin icazə alın, gəlin. Mən bu bağı satmıram. Çünki strateji yerdədir. Qod özü də mənim yanıma gəlib, bir başqa bağım var, ora baxıb. Onun özü yaxşı oğlandır, ətrafında isə “mutilşik”lər (araqarışdıranlar - E.M.) var, istədilər gəlib məni qorxutsunlar. Mən də dedim ki, gedin işinizlə məşğul olun, bağı satmıram.

- Bağ bu gün sizdədir?

- Orada qapıda 4 polis dayanıb. Əvvəl Sabunçu Rayon Polis İdarəsi post qoydu. Mən bunlara dedim ki, bunların əlində olan sənəd saxtadır, yoxdur. Əllərindən 2010-cu ildə çıxardıqları bir məhkəmənin qərarı var. Həmin qərarı verdirən adam da mənə üzbəüz deyib ki, bunların hamısını mən eləmişəm. Mən də dedim ki, ağsaqqal adamsan, sənə nə deyə bilərəm ki... O da dedi ki, get qov onları bağdan. Mənim əlimdə çıxarışlar, qeydiyyat vəsiqələri, özüm bir evdə qeydiyyatdayam, ailə üzvlərim oradakı başqa 2 evdə qeydiyyatdadırlar.

- Həmin mübahisəli bağda qeydiyyatdasız?

- Bəli. Əvvəl “Zuğulba -1"də qeydiyyatda idim, nənəm rəhmətə getdi. Mən bu dəqiqə həmin ünvanda qeydiyyatdayam. Orada 8 ev var, 2 ev iridir, qalanları xırda evlərdir, hərəsi 40-50 kvadrat olar. Bu gün polis oranı mühafizə eləyir. Sabunçu Mühafizə İdarəsi ”otkaz" elədi, əraziləri olmaya-olmaya Xəzər Rayon Mühafizəsi gəldi.

- Hazırda bağa gedə bilirsiniz?

- Məni ora buraxmırlar. Bu oyunçular bilmirlər ki, biz kənd adamıyıq. Bunu kənd camaatı görür. Biz qalacağıq bir qırağa, Bilgəhin 70-80 faizi mənim qohum-əqrəbamdır. Mən hamsına tapşırıram ki, ayıbdır, heç kim heç nə eləməsin. Əgər torpaq bunlarındırsa, orada polis nəyə lazımdır? Burada bir məsələ də var ki, Əmlak Komitəsi də məhkəmənin dəvətini yerə salır, ora mütəxəssis göndərmir. 26 ildir ki, ora mütəxəssis göndərmirlər. Bunların torpağı Rusiya səfirliyinə ayrılmış torpağa düşür. O vaxt Rəfael Allahverdiyev Rəsul Quliyevin orada nəyi vardı, ləğv elədi. Onun mənə gücü çatmırdı, torpaqlar “Baksovet”in yox, Abşeron İcra Hakimiyyətinin idi.

- Bir qədər haşiyə çıxıb soruşum. Bilgəhin 80 faizinin qohum-əqrəbanız olduğunu dediniz. Bir neçə gün əvvəl Bilgəhdə aksiya oldu, narkotik satanların, narkomanların həbs edilməsi tələb edildi. Kimdir Bilgəhdə narkotik satan?

- Bilgəhdə mənim razılığım olmadan kim aksiya keçirə bilər? Narkomanlardan gəlib şikayət etdilər mənə, dedilər ki, hacı, biz nə edək? Mən də dedim ki, gedin nə istəyirsiz eləyin, məndən soruşan olsa, deyərəm xəbərim var. Polisi çağırıb dindirirəm, deyir ki, mən narkomanı tuturam, məhkəmə açıb buraxır. Narkomanlar böyük bir bəladır. Mən camaata necə deyə bilərəm ki, narkomanla işiniz olmasın. Mən deyə bilmərəm ki, narkomana görə mitinq eləmə. Belə çıxar ki, narkotiki mən satıram.

- Bilgəhdə hər kəsi tanıyırsız, kimdir qəsəbədə narkotik satan?

- Bilgəhə narkotiki Balaxanı kəndində narkotik satan var, o gətirir.

- Həmin şəxs kimdir?

- Mən siqaret çəkmirəm, belə şeyləri bilmərəm. Əvvəl belə idi ki, bir kəndə xəbər göndərərdin ki, bu iş belə olsun, sorğu-sualsız bilərdilər ki, yəqin belə lazımdır. İndi belə deyil. İndi uşaqlar ortaya düşüb.

- Sabunçu məhkəməsində sizə qarşı və sizin bir neçə iddianız var. Tələbiniz nədir, sizə qarşı iddialarda nə tələb olunur?

- Ağasif kimdir ki, məni məhkəməyə versin? O, məni məhkəməyə verə bilər? Bir başqası da var, xalanəvəsidir mənimlə, gedib elə adamları tapıb çıxarırlar ki, mənim qabağıma... Bu adamlar qan qaraldır, başqa şey eləmir.

- Xalanəvəsi dediniz, kimdir o?

- Seymur Quliyev mənim qaynımın xalası oğludur. Rəhim Quliyev var, general. Keçmiş daxili işlər nazirinin müavini. Onun oğlu Konstitusiya Məhkəməsində Aparat rəhbəridir. Bu işlərin təşkilatçısı Rəhim Quliyevdir.

- Hansı işin təşkilatçısıdır?

- Seymur Quliyev o, müavin olanda, onun üçün işləyib. Ən asan işdir Hacı Qalibi şantaj eləmək. 2012-ci ildə hərrac evindən alınan torpağın üstünə 2017-ci ildə Seymur Quliyev bir sənəd alıb. Elə bil mənim maşınıma bir başqa adam da gedib əlavə bir sənəd alıb ki, bura mənimdir. Mən 20 sot torpağın acıyam? Mən kasıblara hektarlarla torpaq vermişəm. Seymur Quliyev məni məhkəmədə uda bilər? Amma Konstitusiya Məhkəməsində məni udub. Ağasif Şakiroğlu da eynilə məni məhkəmədə uda bilər? “Zakaz”dır bu məhkəmə qərarları. Hələ də iş məhkəmədədir. Mən də sözümü demişəm, bundan artıq nəsə demək istəmirəm.
"Azərbaycanın silahlı qüvvələri hələ də əhəmiyyətli bir üstünlüyə malikdir"Vitali Arkov: “Müharibə yenidən başlayarsa, Azərbaycan hücumu dəf etməyəcək, hücuma keçəcək və nəticədə digər ərazilər üzərində nəzarətini bərpa edəcək”

Ermənistanın baş naziri Paşinyan İrandan sonra növbəti səfərini Gürcüstana edib. Yerli ekspertlərin qənaətincə, İrəvanın qardaşı olan Tehranın çıxış yolunu Fars körfəzi - Qara dəniz marşrutunu yeniləməkdə gördüyündən onun "elçilsi" rolunu oynayan Paşinyanın İrandan sonra Gürcüstana səfəri də Tiflisi öz layihəsinə inandırmaq məqsədi daşıyıb. Paşinyanın Gürcüstanda pərdəarxası apardığı danışıqların detallar ictimaiyyətə açıqlanmasa da Tehranın müharibədən sonra "Ermənistan sərhədlərinin qırmızı xətti"ni elan etməsi, İrəvana açıq dəstəyi Paşinyan hakimiyyəti tərəfindən əvəzsiz qalmayacağı aydındır. Paşinyan Gürcüstana səfər etməklə həm də İranın maraqlarının müdafiəçisi rolunda çıxış edib. İkinci Qarabağ müharibəsində məğlub olan, iqtisadiyyatı çökən, demokrafik faciə ilə üzləşən Ermənistan hələ də sülh müqaviləsi imzalamaq barədə düşünmür. Acı məğlubiyyətdən sonar daxildəki üsyanı hələ də yatıra bilməyən Paşinyan başqasına əriştə kəsmək istəyir. Bir tərəfdən Qarabağda yerləşdirilən Rusiya sülhməramlıların missiyadan kənar fəaliyyəti, digər tərəfdən ermənilərin təxribatlarını davam etdirmələri, o biri tərəfdən isə İrana məxsus yük avtomobillərinin Qarabağa qanunsuz səfərləri rəsmi Bakının haqlı narazılığına səbəb olub.

Avrasiya.net xəbər verir ki, “Xalq Cəbhəsi”nin növbəti müsahibi PolitRUS ekspert-analitik şəbəkəsinin rəhbəri, rusiyalı ekspert Vitali Arkovdur.

- Cənab Arkov, Azərbaycan işğalçılara qarşı 44 günlük müharibədə qalib gəldi. Bəs Paşinyan niyə sülh müqaviləsi imzalamaq istəmir? Bunu necə izah etmək olar?

- Azərbaycanın gördüyü sülh müqaviləsi Ermənistanın milli və dövlət maraqlarına cavab vermir, Ermənistan sakinlərinin əksəriyyəti bu sülh müqaviləsinin əleyhinədir və Baş nazir Nikol Paşinyan hakimiyyətdə qalmaq istədiyindən bunu nəzərə alır.
Ermənistandakı mütərəqqi qüvvələr Azərbaycanla mehriban qonşuluq və sülh müqaviləsinin imzalanmasının tərəfdarıdır, lakin hətta qeyd edirlər ki, bunu hər iki tərəfdən hərtərəfli öyrənmək və danışıqlar prosesinin təşkilinə vasitəçi qismində Rusiyanı cəlb etmək lazımdır. Aydın məsələdir ki, bu, bir aydan çox, bəlkə də bir ildən çox çəkəcək, çünki bir çox kəskin mübahisəli məsələlər var. Çünki, Bakı və İrəvanın bu məsələdə qütblü fikirləri var.

- Ermənistanın baş naziri Nikol Paşinyan bu yaxınlarda Gürcüstana səfərindən əvvəl İrəvanın Türkiyə ilə münasibətləri normallaşdırmağa hazır olduğunu açıqladı. İrəvan münasibətləri normallaşdırmaq üçün hansı iddialardan imtina etməlidir?

- Ermənistan-Türkiyə münasibətlərini normallaşdırmaq cəhdləri əvvəllər də edilib. Hətta futbol oyunlarında fəxri qonaq olaraq qeyri -rəsmi də olsa dövlət başçılarının qarşılıqlı səfərləri oldu. Lakin 2015-ci ildən sonra (Osmanlı İmperatorluğunda baş verən faciəli hadisələrin 100-cü ildönümü) bütün proseslərə ara verildi. Ərazi fərqliliklər və bir əsr əvvəlki tarixi hadisələrin təfsirindəki fərq rəsmi münasibətlərin normallaşması yolunda ciddi bir maneə olaraq qalır. Bu anları danışıqlar prosesinin mötərizəsindən çıxarmaq olarsa (bu, çox çətin görünür), onda onun başlanğıcını və müəyyən irəliləyişini etiraf etmək olduqca mümkündür.

Növbəti illərdə Türkiyə-Ermənistan və Azərbaycan-Ermənistan münasibətlərinin normallaşması perspektivləri, ərazisi üzərindən İrəvanın qərar verə bilmədiyi Türkiyə-Azərbaycan nəqliyyat layihələrinin həyata keçirilməsi ilə sıx bağlıdır. Çünki respublika əhalisinin əksəriyyəti torpaqların Azərbaycanın nəzarətinə keçməsinə qarşıdır. Onlar milli qüruru mümkün iqtisadi qazancdan üstün tuturlar.

- Paşinyan İrəvanın ATƏT-in Minsk Qrupunun həmsədrliyi çərçivəsində Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin sülh yolu ilə həllinə dair danışıqları bərpa edəcəyinə ümid etdiyini bildirdi. Sizcə, 30 il münaqişəni həll edə bilməyən bir formatdan başqa nə gözləmək olar?

- Ötən ilin payızında Qarabağ münaqişəsinin həllində ATƏT-in Minsk qrupunun formatı onun uyğunsuzluğunu göstərdi. Yalnız Rusiya İkinci Qarabağ müharibəsinin sona çatması və bölgəyə sülhün qaytarılması məsələsi ilə məşğul idi və müharibə edən tərəfləri danışıqlar masasına gətirməyə müvəffəq oldu. Nəticədə 2020-ci il 9-10 noyabr və 2021-ci il 11 yanvar tarixli üçtərəfli sənədlər imzalandı. ATƏT-in Minsk Qrupunun digər həmsədr dövlətləri isə adi bəyanatlar verirdilər, hətta Fransa atəşkəs sənədinin imzalanmasından sonra Ermənistanı yenidən hərbi əməliyyatlara başlamağa təhrik etdi.
Paris və Vaşinqtonun bölgədəki proseslərə təsirini bərpa etmək üçün ATƏT-in Minsk Qrupu formatından istifadə etmək istəyini və Rusiyanın sülhməramlı rolunu şübhə altına alaraq həm də danışıqlar prosesindən Kremli sıxışdırmaq cəhdlərini görürük.

- İranın müharibədən sonra "Ermənistan sərhədlərinin qırmızı xətti" ni elan etməsini, İrəvana açıq dəstəyini, Bakıya qarşı açıq kampaniyalarını necə qiymətləndirirsiniz?

- 2020-ci ilin payız-qış hadisələri daha əvvəl ciddi ortaq problemlərin həlli üçün Cənubi Qafqazda sıx əməkdaşlıq quran Rusiya və Türkiyənin bölgədəki rolunu və təsirini əhəmiyyətli dərəcədə artırdı. Buna misal olaraq, Rusiya və Türkiyənin tarixin ən böyük terror təşkilatı olan İŞİD üzərində birgə qələbəsi göstərilə bilər.

İran bir sıra səbəblərə görə özünü Cənubi Qafqazdakı əsas proseslərdən kənarda tapdı və indi ənənəvi olaraq bunun üçün Ermənistandakı əhəmiyyətli təsirindən istifadə edərək onu tutmağa çalışır. Bu, Türkiyənin bölgədəki nüfuz artımına qarşı çıxmaq üçün onun əlində bir vasitədir. Unutmaq olmaz ki, Hindistan da öz növbəsində İran vasitəsilə bölgədəki maraqlarını ifadə edir.

- Paşinyan Abxaziya üzərindən Ermənistana dəmir yolu açmaq üçün Tiflisdən icazə ala biləcəkmi?

- Rusiya ilə Ermənistan arasında Abxaziya və Gürcüstan üzərindən dəmir yolu əlaqəsinin bərpası məsələsi çox qatlıdır. 2020-ci ilin payız hadisələrindən əvvəl, SOCAR və Gürcüstan rəhbərliyindəki türk lobbisi vasitəsi ilə bu məsələnin müsbət həllinin əsas rəqibi, aydın səbəblərdən rəsmi Tbilisiyə ciddi təsir göstərən Bakı idi. Bu nəqliyyat dəhlizinin açılması, tam hüquqlu Zangəzur dəhlizinin yaradılması ilə bağlı yaranmış çətin vəziyyətin həllində Bakının İrəvana güzəşti ola bilər. Əlbəttə ki, dövlət suverenliyi ilk dəfə Rusiya tərəfindən tanınan və Moskvanın fəal şəkildə himayə etdiyi Abxaziya məsələsinə görə, Tbilisi öz ərazisindən keçən Rusiya dəmir yolu tranzitinin əleyhinədir. Xatırlatmaq istərdim ki, Gürcüstan hakimiyyəti hələ də rəsmi Rusiyanı əsassız olaraq "işğalçı" adlandırır və bu, iki ölkənin iqtisadi əməkdaşlığına heç bir şəkildə təsir etmir: Rusiya Gürcüstanın üç əsas ticarət tərəfdaşından biridir.

Rusiya ilə Abxaziya vasitəsilə dəmir yolu əlaqəsinin bərpasından Gürcüstan iqtisadiyyatı və büdcəsi üçün faydalar göz qabağındadır. Bu nəqliyyat dəhlizinin əsas tərəfdaşı və müttəfiqi olaraq Ermənistan və Rusiya üçün əhəmiyyətli olduğunu qeyd etmək olmaz. Söhbət mülki yüklərin və sərnişinlərin tranzitindən gedir.

- Qeyri -rəsmi olsa da, bəzi erməni siyasətçilər ölkənin yenidən müharibəyə hazırlaşdığını və "itirilmiş" torpaqların geri qaytarılacağını söyləyirlər. Sizcə, Ermənistan yenidən Azərbaycanla savaşa girə biləcəkmi?

- Bəzi erməni siyasətçilərinin İkinci Qarabağ müharibəsi zamanı “itirdikləri” əraziləri geri qaytarmaqla bağlı revanşist duyğuları erməni cəmiyyətində nə qədər qəribə səslənsə də, Bakının maraqlarına xidmət edir. Həqiqətən də, Ermənistanın genişmiqyaslı hərbi əməliyyatları yenidən başlatmaq cəhdləri gerçəkləşəcəyi təqdirdə (bu, çətin görünür), bu hərbi kampaniyanın nəticəsi əvvəlcədən müəyyən edilmiş bir nəticədir: Azərbaycanın silahlı qüvvələri hələ də əhəmiyyətli bir üstünlüyə malikdir və müttəfiqi olan Türkiyənin dəstəyi ilə dərhal hücumu dəf etməyəcək, hücuma keçəcək və nəticədə yeni nəqliyyat dəhlizləri yaratmaq üçün digər ərazilər üzərində nəzarətini bərpa edəcək. Hadisələrin bu cür inkişafında həm Qərblə, həm də İranla əlaqəli olan Ermənistanın özündəki müəyyən siyasi qüvvələr maraqlıdır. Çünki bu halda Ermənistanın KTMT-nin digər üzvlərinə, ilk növbədə Rusiyaya müttəfiq dəstəyinə müraciət edəcəyi gözləniləndir. Beləliklə, Qafqazda planlarına görə bu qüvvələr Rusiya və Türkiyənin əsas rəqibə çevrilməsi lazım olan yeni böyük bir müharibənin başlayacağına ümid edirlər. Ancaq məkrli planların gerçəkləşməsi nəzərdə tutulmur.

- İrana məxsus yük maşınlarının Qarabağ ermənilərinə qanunsuz yanacaq daşımasına münasibətinizi bilmək istərdik

- İran qoşquları erməni nömrələri ilə rəsmi Bakı ilə razılaşmadan Qarabağa səfər edərsə, bu, ilk növbədə, Azərbaycan və İran Xarici İşlər Nazirlikləri arasında dialoq mövzusudur. Bununla belə, tam etiraf edirəm ki, Tehran və İrəvan, İran nəqliyyat şirkətlərinin qanuni olaraq Ermənistan nəqliyyat şirkətlərinə müəyyən miqdarda yük daşımaları icarəyə götürdükləri sənədləri təqdim edə bilərlər. İranın nəqliyyat şirkətinin kommersiya müqaviləsi çərçivəsində mallarını erməni iş ortağının maraqlarına uyğun olaraq çatdırması ehtimalı da yüksəkdir. Rəsmi Bakı tərəfindən baş verənlərin hərtərəfli təhlilinə ehtiyacımız var. Hər halda, bütün məlumatlar təsdiqlənərsə, tərəflər müvəqqəti olaraq Rusiya sülhməramlılarının nəzarətində olan Azərbaycan ərazisindən qanunsuz yüklərin daşınması faktları ilə bağlı dialoqa başlamalı olacaqlar.
Rusiya bu fəaliyyətindən çəkinməlidir - DeputatAvrasiya.net Bütöv Azərbaycan Xalq Cəbhəsi Partiyasının (BAXCP) sədri, millət vəkili Qüdrət Həsənquliyevin Xalqcebhesi.az-a müsahibəsini təqdim edir:

- Qüdrət bəy, Rusiyanın bəzi politoloqları bəyan edirlər ki, Rusiya Qarabağa uzun müddətə gəlib və Azərbaycan bu vəziyyətlə barışmalıdır. Bu kimi fikirlərə münasibətiniz necədir?

- Dünyada hadisələr o qədər sürətlə inkişaf edir ki, ciddi politoloqlar belə qəti fikirlər söyləməməlidirlər. Vaxtilə KTMT-nin baş katibi səviyyəsində hədələnirdik ki, biz torpaqlarımızı işğaldan azad etməyə cəhd etsək Gürcüstanın taleyini yaşaya bilərik. Dövlətlərin maraqları, ona uyğun da müttəfiqləri və beynəlxalq məsələlərə yanaşması dəyişir. Zamanla bəzi dövlətlər intibah, bəziləri isə tənəzzül dövrü yaşayır. 5 ildən sonra regionda vəziyyət necə olacaq, bunu heç kim söyləyə bilməz. Rusiya regionun çox önəmli ölkəsi olan Azərbaycanla dostluq və strateji tərəfdaşlıq münasibətlərini inkişaf etdirmək istəyirsə dövlətimizin suverenliyinə hörmət etməlidir. Başqa variant yoxdur.

- Rusiya sülhməramlılarının statusunun müəyyən olunması istiqamətində danışıqlar aparıldığı deyilir. Belə bir sazişin imzalanması perspektivinə necə baxırsınız?

- Azərbaycanın da 2017-ci ildə qoşulduğu “Beynəlxalq müqavilələr hüququ haqqında” Vyana Konvensiyasına görə, 2020-ci il noyabrın 10-da Azərbaycan Respublikasının Prezidenti, Ermənistan Respublikasının baş naziri və Rusiya Federasiyasının Prezidenti tərəfindən imzalanmış Birgə Bəyanat dövlətlərarası müqavilədir. Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyasına və 1995-ci ildə qəbul olunmuş “Azərbaycan Respublikasının beynəlxalq müqavilələrinin bağlanması, icrası və ləğv edilməsi haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununa görə dövlətlərarası müqavilələr Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisində ratifikasiya olunmalıdır. Bunun hansı müddətdə edilməsinə dair qanunda dəqiq müddət nəzərdə tutulmasa da, bu ağlabatan bir müddətdə icra olunmalıdır. Bundan başqa “Azərbaycan Respublikasının sülhməramlı əməliyyatlarda iştirakı haqqında” Qanunun 4.4-cü maddəsinə əsasən, Azərbaycan öz ərazisində sülhməramlı əməliyyatlar aparmaq üçün digər dövlətlərə və beynəlxalq təşkilatlara müraciət edə bilər, amma bunun həyat keçirilmə mexanizmləri, sülhməramlıların Azərbaycanda qalma müddəti və statusu nəzərdə tutulmadığından mövcud qanunvericilik aktı yenidən işlənməlidir. Mən bu barədə Milli Məclisdə məsələ qaldırmışam. Rusiyalı bəzi politoloqların sazişin ratifikasiya olunub-olunmamasının onlar üçün heç bir əhəmiyyət kəsb etməməsi barədə dedikləri isə onların hüquq mədəniyyətinin göstəricisidir. 10 noyabr bəyanatı Rusiyanın ermənipərəst, destruktiv, Azərbaycanın suverenliyinə hörmət etməyən fəaliyyətinin nəticəsi olaraq Azərbaycan Milli Məclisində ratifikasiya olunmasa Rusiyanın Azərbaycanda hərbi mövcudluğu qanunsuz xarakter alacaq və bunun doğuracağı beynəlxalq və regional nəticələrə görə məsuliyyəti Rusiya daşıyacaq.

Ona görə də Azərbaycan təcili BMT-nin sülhməramlı əməliyyatlar təcrübəsinə istinad edərək Rusiya sülhməramlılarının mandatına dair Qanun qəbul etməlidir. Rusiya ilə bu istiqamətdə imzalanmalı olan ikitərəfli dövlətlərarası saziş də bu Qanun əsasında hazırlanmalıdır. BMT-nin Sülhməramlı Əməliyyatlar Departamenti (Department of Peaskeeping Operations) və Yerində Dəstək Departamenti (Department of Field Support) 2008-ci ildə BMT-nin 1948-ci ildən bu günə qədar həyata keçirdiyi 60-dan artıq sülhməramlı əməliyyatlar təcrübəsinə əsasən “BMT-nin sülhməramlı əməliyyatları - prinsiplər və əsas fəaliyyət istiqamətləri haqqında” (United Nations Peaskeeping Operationns, Principles and Guidelines) bu sahədə çalışan insanlar üçün rəsmi sənəd hazırlayaraq dərc etmişdir. Rusiya sülhməramlılarının səlahiyyətləri bu çərçivədən kənara çıxmamalıdır. BMT-nin sülhməramlı əməliyyatlarda iştirakı barədə qərar BMT-nin Təhlükəsizlik Şurası, yaxud BMT Baş Məclisi tərəfindən verilir. Hər bir hal üçün sülhməramlıların mandatı fərqli müəyyən olunur. Hər hansı bir dövlətin daxilində (intra-state) mövcud olan münaqişəni aradan qaldırmaq üçün sülhməramlıların köməyinə ehtiyac olarsa, onlar qarşısına birinci vəzifə o qoyulur ki, həmin dövlətə kömək edilsin ki, o öz ərazisində təhlükəsizliyi, qanunun aliliyini və insan haqlarına hörməti təmin edə bilsin. Yalnız ikinci prinsip kimi barışın təmin olunması və effektiv idarəetmə institutlarının yaradılması qeyd olunur.

Bunu ona görə xüsusi vurğulayıram ki, Rusiya bu sahədə mövcud olan beynəlxalq prinsiplərə, Azərbaycanın suverenliyinə hörmət etməlidir. Rusiya tərəfsizlik prisipinə sadiq qalaraq ermənilərin könlünü almaq üçün vətəndaşlarımızı qıcıqlandıran fəaliyyətdən çəkinməlidir. Rusiya regionda mövcudluğunu qaba güc və münaqişənin saxlanması yolu ilə yox, qarşılıqlı hörmət əsasında təmin etməlidir. Azərbaycanda kiçik istisnalarla hamı qəbul edir ki, Rusiya bizim üçün əlverişli ticarət tərafdaşı, iş və kənd təsərrüfatı məhsullarımızın satış bazarıdır. Rusiyada iki milyon azərbaycanlı, 30 milyon müsəlman, 16 milyon türk yaşayır. Bizi tarixi, mədəni əlaqələr bağlayır. Rusiya 44 günlük savaşda neytrallığını saxlamaqla qazandığı rəğbəti heç bir ciddi əsas olmadan 20-25 min erməniyə görə itirməməlidir.

- Qüdrət bəy, Fərid Qayıbovun gənclər və idman naziri təyin olunmasını necə qarşıladınız? Bu sahədə ciddi dəyişikliklər gözləməyə dəyər?

- Çox normal qarşıladım. Gözlənilən idi. Azərbaycanda bir qayda olaraq siyasi vəzifələrə peşəkar səviyyədə siyasətlə məşğul olan hakim partiyanın funksionerləri təyin olunmur. Nazir təyin olunmuş icraçılar, məmurlar rəhbərlik etdikləri sahələr üzrə siyasətin müəyyən olunmasında əhəmiyyətli rol oynamır, əsasən təşəbbüskar olmur, tapşırıqlar gözləyir və onun icrası ilə məşğul olurlar. Ona görə də ciddi dəyişikliklər gözləmirəm, amma hər bir dəyişiklik yeni bir ümiddir. Mən Fərid Qayıbovu yaxından tanımıram, liderlik keyfiyyətlərinə də bələd deyiləm, buna baxmayaraq onu təyinatı münasibətilə təbrik edirəm,uğurlar arzu edirəm.
“Bütün hücumları dəf etməyə gücümüz var”Ceyhun Məmmədov: “Məqsədimiz dövlətimizə, xalqımıza, millətimizə xidmət etmək, azərbaycanlıları birləşdirmək, həmrəyliyə nail olmaqdır”

Fuad Muradov Diasporla İş Üzrə Dövlət Komitəsinə sədr təyin olunan kimi ilk gördüyü və böyük uğur qazandığı iddia olunan işlərindən biri Ukraynadakı diaspor təşkilatlarını Ukrayna Azərbaycanlıları Radası ətrafında birləşdirmək oldu. Buna da əsas səbəblərdən biri Ukraynada fəaliyyət göstərən diaspora təşkilat sədrləri arasında "soyuq müharibə"ni yatırtmaq olub. Belə ki, aparılan danışıqların sonunda 14 aprel 2019-cu ildə Kiyev şəhərində Ukrayna Azərbaycanlıları Radasının (UAR) təsis qurultayı keçirilib. 200 nümayəndədən 178 nəfərin iştirak etdiyi qurultayda Birləşmiş Ukrayna Azərbaycanlıları Konqresinin sədri Rövşən Tağıyev, Ukrayna Azərbaycanlıları Birləşmiş Diasporunun sədri Hikmət Cavadov və Kiyev Azərbaycanlıları Konqresinin sədri Oleq Krapivin UAR-ın həmsədrləri seçiliblər. UAR-ın baş katibi isə Seyid Qədiməliyev təyin olunmuşdu. Eyni zamanda, 3 əsas təşkilatdan 5 nəfər İdarə Heyətinə üzv seçilib. 2020-ci ilin martın 19-da Rövşən Tağıyev Radadan ayrılıb. Yerli medianın yazdığına görə buna səbəb təşkilat daxilində yaranan fikir ayrılığı olub. Bu il iyulun 2-də isə Kiyev şəhərində UAR-ın İdarə Heyətinin toplantısında Ceyhun Məmmədov təşkilatın baş katibi seçilib. İki aydır yeni vəzifəyə seçilməsinə baxmayaraq C.Məmmədovun aktiv fəaliyyəti bizim onunla müsahibəmizə əsas səbəblərdən biri oldu.

C.Məmmədov "Xalq Cəbhəsi"nə öncə Ukraynada diaspora quruculuğundan və UAR-ın yaranma səbəblərindən, fəaliyyətindən danışdı.

- UAR Ukraynada diaspora sahəsində aparılan quruculuq və islahatlar prosesi nəticəsində yaranıb. Heç kəsə sirr deyildi ki, burada bir-biri ilə yola getməyən, fikirləri haçalanan diaspora təşkilatları vardı. Çox vaxt şəxsi maraqlarımız milli maraqlarımızı üstələyirdi. Bu da ümumi işimizə ziyan vururdu. Gücümüz, potensialımız olsa da həmrəylik, birlik nümayiş etdirə bilmirdik. Ukraynada ilk diaspor təşkilatı 1992-ci ildə ümummili liderimiz Heydər Əliyev təşəbbüsü ilə yaranıb. Bu təşkilatın şərəfli, zəngin və tarixi bir keçmişi var. İlk diaspora təşkilatı sədri Nazim İbrahimov sonradan səfir, Diasporla İş üzrə Dövlət Komitəsinin sədri olub. Ukraynada diaspora təşkilatı sədri olan Tələt Müseyibov da sonradan burada səfir işləyib. Yəni Ukraynada yaşayan azərbaycanlıların gözündə diaspora təşkilatı nüfuzlu, hörmətli və statuslu bir yer kimi qalıb. Bəlkə ona görə də Ukraynada çoxlu diaspor təşkilatları yaranmışdı. Diaspora quruculuğu sahəsində dönüş, belə deyək islahatlar Fuad Muradovun komitəyə sədrliyi dönəmindən başlayıb. Onun atdığı ilk addımlardan biri xarici ölkələrdə yaşayan azərbaycanlılar, diaspora təşkilatları arasında həmrəylik, birlik yaratmaq, təşkilatlanmaq məqsədilə Koordinasiya şuralarının yaradılması və Azərbaycan Evlərinin açılması olub. Səhv etmirəmsə, bu günədək 27 ölkədə 11 Koordinasiya Şurası yaradılıb. Bu böyük nəticədir. Fuad Muradov Ukraynaya səfərdə olarkən 3 böyük diaspors təşkilat sədrləri ilə görüşdü, onları bir araya gətirərək həmin təşkilatların əsasında Ukrayna Azərbaycanlıları Radası yaradıldı. Böyük nüfuz və hörmətə malik hər üç təşkilat - Birləşmiş Ukrayna Azərbaycanlıları Konqresinin sədri Rövşən Tağıyev, Ukrayna Azərbaycanlıları Birləşmiş Diasporunun sədri Hikmət Cavadov və Kiyev Azərbaycanlıları Konqresinin sədri Oleq Krapivin UAR-ın həmsədrləri seçiliblər. Sonradan Rövşən Tağıyev bu Radadan ayrıldı, təşkilatın iki həmsədri qaldı. Düşünürəm ki, qarşıya qoyulan məqsədə - təşkilatların birgə fəaliyyətinin koordinasiyasına artıq nail olunub. Kiyevdə UAR-ın möhtəşəm bir qərargahı var, geniş formada təşkilatlanmış, milli və dövlətçilik maraqlarımızın qorunması istiqamətində intensiv iş aparırıq. Təkcə Ukraynada deyil, xaricdə yaşayan azərbaycanlılar və diaspora təşkilatları artıq Azərbaycan hökumətinin diaspora quruculuq sahəsinə diqqət və qayğısını artırdığının şahidi olublar. Bundan əlavə Komitə böyük və vacib layihələrin həyata keçməsində öz dəstəyini göstərib. Həm maddi, həm mənəvi baxımından komitə diaspora təşkilatları ilə sıx əməkdaşlıqdadır. Bu da soydaşlarımızın diaspora sahəsinə böyük inam və etibarının artmasına səbəb olub. Bu gün xaricdə yaşayan soydaşlarımız milli və dövlətçilik maraqları, azərbaycançılıq ideologiyasının qorunması istiqamətində əzmlə çalışırlar, fədakarlıq göstərirlər. Bizim yanımızda olmayan bəzi regional təşkilatlarla da intensiv iş aparırıq ki, güclərimizi birləşdirək.

- İki aydır təşkilatın baş katibi postuna seçilmisiz. Bütün yük çiyinlərinizdədir, hansı məsələlərdə çətinliklərlə üzləşirsiz?

- İki ayda ciddi bir problemlərlə üzləşmədik, bir az təşkilatın media ilə əməkdaşlığında axsamalar vardı, o da aradan qaldırılıb. Təbliğatımızı gücləndirmişik. Təbii ki, əgər biz hansısa məqsədə nail olmağı qarşımıza məqsəd qoymuşuq bu yolda çətinliklərin, maneələrin, risklərin ola biləcəyini də düşünmüşük. Asanlıqla heç nəyə nail olmaq mümkün deyil, özü də diaspora sahəsində. Diaspora sahəsi çox ağır və məsuliyyətli bir sahədir. Bu sahədə təcrübə, nüfuz, hörmət, intellekt və bir də vətən, xalq, millət sevgisi lazımdır. Çətinliyimiz və reallaşdırmaq istədiyimiz hədəf buradakı azərbaycanlıları birləşdirmək, təşkilatların vahid mərkəzdən koordinasiyasına nail olmaqdır. Kifayət qədər çətin, məsuliyyətli və əsas məsələdir. Hədəfimiz Ukraynada fəaliyyət göstərən millətini, dövlətini, vətənini sevən sağlam qüvvələri bir çətir altında, UAR ətrafında birləşdirməkdir. Bilirsiz, insanlar arasında ortaq bir məxrəcin tapılması çətin olsa da mümkündür. Bunun öhdəsindən gələ bilmək üçün bizim geniş imkanlarımız var.

- Hər hansı bir təşkilatın ayaq üstə durması, geniş və əhatəli fəaliyyəti üçün ilk növbədə maliyyə lazımdır. Ukraynadakı azərbaycanlı iş adamlarını bu sahəyə cəlb edə bilmisiz?

- UAR-ın həmsədrləri - Ukrayna Azərbaycanlıları Birləşmiş Diasporunun sədri Hikmət Cavadov və Kiyev Azərbaycanlıları Konqresinin sədri Oleq Krapivin təşkilatın ayaq üstə durması üçün maliyyə dəstəyi göstərirlər. Eyni zamanda onların ətrafında olan iş adamları da diaspora quruculuğu sahəsində bizə dəstək olurlar. UAR-ın yaranmasından bir il sonra dünya pandemiya təhlükəsi ilə üz-üzə gəldi. Sərhədlər bağlandı, ölkələrarası əlaqələr kəsildi, sərt karantin qaydaları tətbiq olundu və s. Həmin dövrdə, sərhədlər açılanadək təkcə Kiyevdə 1500-dən çox soydaşımıza hərtərəfli yardım göstərildi. Burada qalmaq, yeməklə təmin olunmaqdan çarter reyslər vasitəsilə vətənə yola salınmasına qədər bütün xərcləri UAR-ın həmsədrləri və onların ətrafında olan iş adamları ödədi. Bundan sonra İkinci Qarabağ savaşı, Yaşat Fonduna fərdi və Diasporla iş üzrə Dövlət Komitəsinin həmin fonda yardım aksiyası marafonuna da qoşulduq. Eyni zamanda 44 günlük müharibədə qazı, müharibə iştirakçısı olan, şəhid ailələriunə də yardımlar olunub. Sorğu və monitorinq keçirilsəydi, belə bir xeyriyyəçilik aksiyalarında iştirak edən xarici ölkələr arasında Ukrayna ilk beşlikdə olardı. Ukraynada yaşayan fəaliyyət göstərən azərbaycanlı iş adamları heç vaxt ümummilli, dövlətçilik maraqlarından geri çəkilməyiblər, bu istiqamətdə fəaliyyət göstərən hər bir təşkilata dəstək olublar. Dövlət Komitəsinin bizə maddi yardımını da qeyd etməliyəm. Ümummilli layihələrin həyata keçməsi, ofisin saxlanması, diaspora quruculuq və təşkilatlanma işlərində hər zaman komitədən dəstək göstərilib.

- UAR-ın Ukraynada fəaliyyət göstərən digər ölkələrin diaspora təşkilatlarla əlaqələri hansı səviyyədədir?

- Bu sahədə də əlaqələrimizi genişləndirmək niyyətindəyik. Öncə türkdilli ölkələrin diaspora təşkilatları ilə əməkdaşlığımızı möhkəmləndirmək planı üzərində intrensiv iş aparırıq. Məsələn, bu yaxınlarda UAR-ın ofisində “ДОСТИК” Qazax mədəni birliyinin rəhbəri Daniyar Eqamberdiyev ilə görüş keçirdik. İlk olaraq qardaş qazax xalqının diasporu ilə başladığımız bu görüş digər türkdilli ölkələr üzrə davam edəcək. Sonra bu ölkələrin diasporu ilə yekun birgə konfrans keçirməyi planlaşdırırıq. Antiazərbaycan mövqeyində duran qüvvələrdən başqa xarici ölkələrin diaspora təşkilatları ilə əməkdaşlıq etməkdə maraqlıyıq və edəcəyik.

- Aparılan informasiya, ideoloji mübarizədə UAR hansı uğurlar əldə edib?

- İndiki dövrdə ideoloji mübarizə aparmaq çətindir. UAR-ın informasiya, ideoloji mübarizəsindəki böyük uğurlarından danışmaq fikrimcə, hələ tezdir. İki il öncə yaranmışıq, onun da bir ili pandemiya dövrünə düşüb, hələ də o təhlükədən xilas olmamışıq. Amma bütün bunlara baxmayaraq, zamanın bizə verdiyi fürsətdən istifadə edib ideoloji işimizi qura bilmişik. İnanıram ki, gələcəkdə UAR bu sahədə də böyük nailiyyətlərə, uğurlara imza atacaq. Bizim təşkilatda yetərincə yüksək intellektə malik kadrlar var. Güclü potensiala malikik, təşkilatın nüfuzu ildən-ilə artır, güclənir. Bu göstəricilər də bizə imkan verəcək ki, Azərbaycanı Ukraynada layiqincə təmsil edə bilək. Ancaq onu da deyim ki, Ukrayna Azərbaycanlıları Birləşmiş Diasporu və ona yaxın deputatlar tərəfindən Ali Rada da iki dəfə Xocalı soyqırımının tanınması məsələsi gündəmə gətirilib. Təəssüf ki, Ukrayna siyasi elitasında özünə yer edən ermənilər və ermənipərəst qüvvələrin təzyiqi ilə bu məsələ gündəmdən çıxarılıb. Amma bu bizi heç də ruhdan salmayıb, Azərbaycan həqiqətlərini ictimailəşdirmək, ermənilərin işğalçılıq siyasətinin iç üzünü açmaqda davam edirik. Ukayana mediası, siyasilərlə əməkdaşlığımız, əlaqələrimiz yüksək səviyyədədir. İkinci Qarabağ müharibəsi zamanında Ukraynada media mənsubları, ekspertlərin iştirakı ilə dəyirmi masalar təşkil edildi, haqq işimiz yerli mediada işıqlandırıldı. Yerli media ilə əlaqəılərimnizi möhkəmləndiririk. Bu yaxınlarda Ukraynanın əməkdar jurnalisti Şvets Aleksandr Efimoviçlə təsisçisi və baş redaktoru olduğu “Faktlar və Şərhlər” (Фа́кты и коммента́рии) nəşrinin redaksiyasında görüşümüz olub. Belə görüşləri müxtəlif redaksiyalarda davam etdirəcəyik.

Ermənistan hərbi qüvvələri tərəfindən Azərbaycanın Ağdam, Bərdə, Füzuli, Gəncə, Goranboy, Naftalan və Tərtər rayonlarının şəhər və kəndlərininin raket və ağır artilleriya hücumlarına məruz qalma faktları, nəticədə onlarla dinc sakinin öldürülməsi, yüzlərlə tikilinin dağıdılması və s. işğalçılıq faktları Ukrayna ictimaiyyətinə çatdırılıb. Bundan başqa 44 günlük müharibədə hər yerdə olduğu kimi Ukraynada yaşayan azərbaycanlılar da ordumuz, hökumətimizə dəstək nümayiş etdiriblər. Düşünürəm ki, bu aksiyalar öz müsbət nəticəsini verib. Bu dəstək təkcə Ukraynada yaşayan azərbaycanlılar deyil, yerli hökumətdən də gəlib. Bu gün iki ölkə arasında güclü dostluq və qardaşlıq münasibətləri mövcuddur. Ukrayna Azərbaycanın, Azərbaycan Ukraynanın ərazi bütövlüyünü tanıyır və bütün beynəlxalq tribunalarda bir-birlərini dəstəkləyirlər. Bu günlərdə Ukrayna prezidenti Zelenski ölkəsinin xarici siyasətinin prioritetlərini açıqlayarkən, bəzi ölkələr rəsmi Kiyevə düşmən göstərilsə də, Azərbaycan dost ölkə, strateji müttəfiq kimi qəbul edilib. Bunlar Azərbaycan hakimiyyətinin apardığı uğurlu və uzaqgörən siyasət və bu siyasətin tələblərini, məqsədlərini Ukraynada həyata keçirən diaspora təşkilatlarının fəaliyyətinin nəticəsidir.

- Ukraynada azərbaycanlılar çoxdur. Qeyri rəsmi məlumata görə beş yüz mindən çox. Amma ölkənin ictimai, siyasi səhnəsində görünmürlər, yüksək vəzifə sahibi deyillər, heç Rada da təmsil olunmayıblar.

- Bu sualı biz burada da bir-birimizə veririk. Bununla bağlı mənim subyektiv fikirlərim var. Birincisi, Ukraynada 500 min azərbaycanlının yaşadığına inanmağım gəlmir, bu rəqəm qənaətimcə, haradasa 100-150 min ola bilər. 500 min azərbaycanlının yaşadığı bir ölkədə vəzifəli və ya deputatın olmaması nonses ola bilər. İkincisi, bizim Ukraynada kifayət qədər, başarılı, uğurlu ziyalılarımız, mədəniyyət xadimlərimiz var. Onlar niyə vəzifədə, siyasi arenada deyillər, düşünürəm ki, belə hədəfləri olmayıb. Bura gələnlərin çoxu bizneslə məşqul olmaq istəyiblər və olublar. Amma UAR olaraq bizim həmsədrlər, İdarə Heyəti üzvləri ilə danışıqlarımızda soydaşlarımızı buna təşviq etməyi tövsiyə etmişik. Elə insanlar var ki, bunun marağında olmayıblar, elələri də var ki, dövlət işində olmaq istəyindədir, amma madiyyatı buna imkan vermir. Rada olaraq düşünürük ki, tərəflərə maddi və mənəvi dəstəkdə olmalıyıq, onları bu postlarda təmsil olmalarına ruhlandırmalıyıq. Düzdür, əksəriyyəti rayon, şəhər meriyasında təmsil olunublar, amma yuxarı siyasi elitada, kürsülərdə deyillər. Bunu isə soydaşlarımızın bacarıqsızlığı, savadsızlığı ilə heç də bağlamazdım. Sadəcə soydaşlarımızın başqa hədəfləri var ki, buna çatmağa qərarlaşdırıblar və bu sahədə uğurlar qazanıblar. Amma bir daha deyim ki, Rada olaraq ölkədə nüfuzu, çəkisi, hörməti, intellekt səviyyəsi olan soydaşlarımız arasında təbliğat aparırıq ki, ölkənin ictimai, siyasi həyatında aktivlik nümayiş etdirsinlər, potensial və güclərindən istifadə edib yüksək dövlət strukturlarında, siyasi çevrələrdə təmsil olunsunlar.

- Necə fikirləşirsiz, UAR-ın yaranmasını istəməyən qüvvələr hələ də mövcuddur, yoxsa artıq "dənizdə sakitlikdir"...

- Ümumi olaraq sakitlik var. Amma vurğuladığımız kimi, bizi istəməyən qüvvələr də var. Hər bir yeni yaranan təşkilatı istəməyən qüvvələr də olacaq, onu istəyən, dəstəkləyənlər də olacaq, loyal münasibət bəsləyənlər də olacaq. Sadəcə bizi istəməyən qüvvələrin haqqımızda dedikləri doğru fikirlərdən nəticə çıxarıb fəaliyyətimizi gücləndirməliyik. Tənqidə hörmətliə yanaşırıq. Bizi istəməyən, gözü götürməyən qüvvələr həmişə olacaq və onları tamamilə sıradan çıxarmaq fikrində də deyilik. Müxtəlif fikirli, düşüncəli insanlar var, Azərbaycanı sevən, sevməyən qüvvələr də var. Onların hamısı bizi sevməyə məhkum və məcbur deyillər, bunun marağında da deyilik. Amma onlar bizim ətrafımızda ola da bilməz, onları aramıza, yaxınımıza buraxmarıq. Ancaq ölkəmizi istəməyən, inkişafına, güclənməsinə yarasa gözü ilə baxan və ya baxmaq istəyən qüvvələrlə həmişə mübarizə aparırıq və aparacağıq da. Bu mübarizə yolunda biz mətnləşəcək, təcrübə toplayacaq, təşkilatlanacaq, ptofessionallaşacaq, gücənəcəyik. Bu bizim ümumi işimizin xeyrinədir. Azərbaycanı, dövlətini, millətini sevənlərə həmişə aramızda yer olacaq. Bircə onu deyə bilərəm ki, son illərdə Ukrayna- Azərbaycan əlaqələrinin möhkəmlənməsi, dostluq münasibətlərinin qorunub saxlanmasında buradakı diaspor təşkilatların da rolu az olmayıb. 44 günlük müharibədə Azərbaycan həqiqətlərinin ictimaiyyətə çatdırılması, intensiv şəkildə, aramsız və operativ ictimaiyyətə düzgün məlumatların verilməsində diaspora təşkilatlarımız birlik nümayiş etdiriblər. Bütün bunlar Azərbaycan dövlətinin, Diasporla İş üzrə Dövlət Komitəsinin apardığı məqsədyönlü siyasətin uğurudur. Özümüzü heç kimlə müqayisə etmək istəməzdim. Bizim öz yolumuz var - ölkəmizə, dövlətimizə, xalqımıza, millətimizə, gələcəyinə, güclənməsinə xidmət etmək. Bu yolda qarşımıza kəsə biləcək istənilən qüvvəyə güc gəlmək iqtidarındayıq. Bütün hücumları dəf etməyə gücümüz var. Niyyətimiz, məqsədimiz “Fikirdə, sözdə, əməldə bir” şüarı altında azərbaycanlıları birləşdirmək, həmrəyliyinə nail olmaqdır. Bütün sahələrdə uğur qazanmaq üçün ilk növbədə həmrəy olmağımız vacibdir. İnanıram və ümid edirəm ki, buna tezliklə tam nail olacağıq