Ordumuzun idarə olunmasına onlar cəlb olunmalıdır - DeputatAvrasiya.net BAXCP sədri, millət vəkili Qüdrət Həsənquliyevin Gününsəsi.info-ya müshibəsini təqdim edir:

- Qüdrət bəy, Müdafiə Nazirliyinin rəhbərliyinə yeni təyinatlar oldu. Necə hesab edirsiniz, bu təyinatlar nə dərəcədə uğurludur?

- İlk öncə yeni təyin olmuş şəxsləri təbrik edirəm və onlara şərəfli və çətin fəaliyyətlərində uğurlar arzu edirəm. Onlara böyük etimad göstərilib,ümid edirəm onu doğruldacaqlar. Ancaq onu da deməyi özümə borc bilirəm ki, əvvəllər də söyləmişəm, Müdafiə Nazirliyinin və Türkiyənin Hərbi Akademiyalarını bitirmiş şəxslərin də Milli Ordunun idarə olunmasında strateji vəzifələrə təyin olunması vacibdir.

- Avropa İttifaqının Ermənistan və Gürcüstana iki milyarddan çox qrant və güzəştli kredit ayırdığı halda Azərbaycana münasibətdə fərqli mövqe sərgiləyib bunu etməməsi barədə nə deyə bilərsiniz?

- Prezident İlham Əliyev bu məsələyə aydınlıq gətirdi.Onlar sadəcə utanmalıdırlar. Ermənistan işğalçı dövlət kimi Azərbaycanın yüzlərlə şəhər və kəndlərini təkcə işğal etməyib,yer üzündən silib. Bizə yüz milyardlarla ziyan vurub, bir milyon insanın 30 ildən artıq məşəqqətli qaçqın həyatı yaşamasına səbəb olub, amma ona kömək edirlər, bizə yox. Budur "ali dəyərlərə sahib" qərblilərin ədaləti. Xristian həmrəyliyi və islamafobiya onları "kor" edib, mənəvi deqradasiyaya uğradıb.

- Sosial şəbəkələrdə yayılan bir görüntü bizi məyus etdi. Yəqin ki, xəbəriniz var, Qurban əti uğrunda vətəndaşlarımızın bir-birinin üstünə çıxması səhnələrini necə qarşıladınız?

- Bəli, böyük ürək ağrısı ilə izləmişəm. Qurban bayramı Allahı xatırlama və xeyriyyəçilik bayramıdır. Qurban əti bir-bir qapılar döyülərək evlərə paylansaydı daha yaxşı olardı, qadınlarımız o vəziyyətə salınmazdı. Hər bir halda sağ olsunlar. Həmin səhnələr bir daha göstərdi ki, insanlarımızın layiqli həyatlarını təmin edəcək əmək haqları almaları üçün iqtisadi islahatlar genişləndirilməli, yüksək maaşlı iş yerləri açılmalı, əhalinin sisial müdafiəsi gücləndirilməlidır. Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi nazirliyi tərəfindən 100 mindən artıq insanın əlilliyinin və pensiyasının kəsilməsi (hansı əsasla edilməsindən asılı olmayaraq) az təminatlı ailələrin vəziyyətini bir az da ağırlaşdırıb. Biz bəlkə də dünyada tək ölkəyik ki, pandemiya dövründə valyuta ehtiyatlarımız artıb. Hesab edirəm ki,təcili qaydada valyuta ehtiyatlarından aztəminatlı insanların sosial vəziyyətini yaxşılaşdırmaq üçün vəsait ayrılmalı, müvafiq qərarlar qəbul olunmalıdır. İndi meyvə-tərəvəzlə insanlar bir təhər dolanır, üzü qışa vəziyyət xeyli pisləşəcək. Hökumət bunu nəzərə almalıdır.

Qurban bayramı ilə əlaqədar bir məsələyə də toxunmaq istəyirəm.İnsanlara qurban ətinin paylanması reklam xarekterli olmamalıdır. Bizim jurnalist dostlar məcbur edilməməlidir ki, mətbuatda heyvanların kəsilməsini və kəsilmiş heyvanları göstərsinlər, yaxud şəkillərini versinlər. Jurnalistlər neçə heyvanın necə kəsilməsini yox, neçə kilo ət paylanmasından danışıb, yazmalıdırlar. Ət satılan yerlərdə kəsilmiş heyvanların başı yolun kənarına qoyulub reklam olunur. Bu insanlarımızda təbiətə və heyvanlara olan sevgini azaldır, uşaqların psixikasına mənfi təsir göstərir və cəmiyyətimizi qəddarlaşdırır. Geniş müzakirələrə və hiddətə səbəb olmuş pişiyin ayağının amansızcasına, acımadan kəsilməsinin kökünü həm də burda axtarmaq lazımdır. Dövlət orqanları, din xadimləri, siyasi partiyalar, mətbuat təşkilatları, QHT-lər bu istiqamətdə böyük kompaniya başlatmalıdırlar.
“Qarabağı azad etməklə Azərbaycan Gürcüstanı ruhlandırdı, ona sanki güc verdi”Tariel Nakaidze: “Hakim partiya “Gürcü Arzusu”nda bir Rusiya qorxusu var, Kremlin təsiri altındadır”

Ötən ilin oktyabrın 31-də Gürcüstanda keçirilən parlament seçkilərindən sonra ölkədə vəziyyət yenidən gərginləşdi. Müxalifət seçkilərdə ardıcıl olaraq üçüncü dəfə iqtidar partiyasının qalib gəlməsi ilə razılaşmadı. Müxalifət kütləvi saxtalaşdırmalar haqda bildirdi, nəticələri tanımaqdan imtina etdi və yeni parlamenti boykot etmək qərarına gəldi. İş o yerə çatdı ki, Avropa İttifaqı məsələyə qarışmalı oldu... Ölkədə təkpartiyalı bir parlament formalaşdı... Etiraz aksiyaları səngimədi... İqtidar partiyası “Gürcü Arzusu” istefaya çağırıldı... Ölkə bir neçə gün qarışdı...

...5 iyul səhər saatlarında Tbilisinin mərkəzində LGBT-nin “Tbilisi Prayd”ın (Ləyaqət yürüşü) keçirməsi vəziyyəti daha da gərginləşdirdi. Gürcüstanlı milliyətçilər və din xadimləri ilə LGBT tərəfdarları arasında baş verən toqquşmalarda 53 jurnalist yaralandı. Keşişlər və rusiyapərəst “Gürcü marşı” deyilən qrup üzvlərinin təxriubatı nəticəsində aksiyada döyülən “Pirveli” kanalının operatoru Lekso (Aleksandr) Laşkaravanın vəfat etməsi əhalinin hakim partiyaya olan nifrəti daha da artırdı... Yenidən “İstefa” şüarları səsləndi...

Ötən həftə Gürcüstanda səfərdə olan Avropa Şurasının prezidenti Şarl Mişel baş nazir və müxalifətlə görüşlərindən sonra söyləyib ki, Ali Məhkəmə hakimlərinin sürətli təyin edilməsi məsləhətləşmələrin nəticələrinə tam cavab vermir.

Onun sözlərinə görə, əsas məqam AB ilə münasibətlərdə çox vacib rol oynayan təməl insan haqqı, azadlıq hüququdur. Konstitusiya hüququ - mətbuat və ifadə azadlığı qorunmalıdır…

Müxalifət və bitərəflər isə iddia edirlər ki, Gürcüstan bütün sahələrdə geriləyib. Xüsusən də insan haqlarının qorunması sahəsində. Ölkədə insan haqlarına dəyər verilmir, vətəndaşların hüquqları kobud şəkildə pozulur. Bir sözlə, əksəriyyət hakim partiya – “Gürcü Arzusu”na “Əlvida” deyir.

“Xalq Cəbhəsi”nin müsahibi Gürcüstan parlamentinin deputatı Tariel Nakaidzedir.

Bu həmin Nakaidzedir ki, Gürcüstanda yaşayan bütün milli azlıq, azsaylı xalq və etnik qrupların parlamentdə səsidir. Qısa zaman kəsiyində insanlar arasında böyük hörmət, seçicilərinin etimad və inamını qazanıb. O eyni zamanda bütün Gürcüstan müsəlmanlarının ümid yeridir, azərbaycanlıların da sevimli dostlarından biridir.

Bilməyənlər üçün: 20.03.1976-cı ildə Acarıstan Muxtar Vilayətinin Batumi, Khulo şəhərində anadan olub. Orta məktəbi 1993-cü ildə Batumidə bitirib. 1994-1999-cu illərdə Ankara Qazi Universitetinin xarici dillər (ərəb) şöbəsində oxuyub. 2001-ci ildə Gürcüstana qayıdıb və Batumi Dövlət Universitetinin xarici münasibətlər şöbəsində, 2001-2005-ci illərdə isə Batumi Niko Berdzenişvili adına Elm İnstitutunda araşdırmaçı kimi çalışıb. 2004-2006-cı illərdə Tiflis Dövlət Universitetində ərəb dilində magistr təhsili alıb. 2009-2012-ci illərdə Türkiyənin Rize Universitetində ilahiyyat fakültəsinin Quran təsfiri şöbəsinin magistr dərəcəsini alıb. 2008-2020-ci illərdə Gürcüstan Müsəlmanları Birliyinin prezidenti vəzifəsində çalışıb. Türk və ingilis dillərindən 20-dən çox dini ədəbiyyat tərcümə və çap işində iştirak edib. 2020-ci il Gürcüstan Parlamenti seçkilərinə Avropa Gürcüstan Partiyasından deputat seçilib. Seçkidən sonra siyasi böhran başladığından partiyası parlamentə girməməyə qərar verdi. 2021-ci il aprelin 19-da partiyadan ayrılıb parlamentə gəlib. Hazırda müstəqil millət vəkilidir. Müxtəlif illərdə bir neçə beynəlxalq təşkilatda insan hüquqları sahəsində çalışıb. Evlidir, üç övladı - bir qızı, iki oğlu var.

- Gürcüstanda siyasi böhran yaşanır. Son illər və son seçkilərdə saxtakarlıqlar, iqtidarın yürütdüyü siyasət, əhalinin gözləntilərinin yerinə yetirilməməsi, verilən vədlərə əməl olunmaması vəziyyəti gərginləşdirdi. Avropa İttifaqı (Aİ) böhranın həllində iştirak etmək qərarına gəlib. Avropa İttifaqı Şurasının Prezidenti Şarl Mişel Gürcüstana səfər edərək Gürcüstan Prezidentinin Orbeliani sarayında hakim "Gürcü Arzusu" Partiyası, müxalifət partiyaları və liderləri arasında siyasi böhrandan çıxmaqla bağlı razılaşma imzalanıb. Gürcüstan müxalifətinin hakim partiyadan üç tələbi var. Bunlar müxalif liderlər Nika Melia və Giorgi Ruruanın həbsdən azad edilməsi, erkən parlament seçkilərinin keçirilməsi və ölkənin Mərkəzi Seçki Komissiyasının tərkibinin dəyişdirilməsidir. Avropa İttifaqı Şurasının sədri Şarl Mişel Gürcüstanın müxalifət partiyalarına siyasi böhrandan çıxmaq üçün yeni təkliflər təqdim edib. Sənədə əsasən, əgər hakim partiya payızda keçiriləcək yerli seçkilərdə 43 fazidən az səs toplayarsa, 2022-ci ildə erkən parlament seçkiləri təyin ediləcək. “Lelo”, “Aqmaşenebeli strategiyası” kimi müxalifət partiyaları sənədə müsbət yanaşsa da, “Avropanın Gürcüstanı - Azadlıq Uğrunda Hərəkat” və “Milli Hərəkat” partiyaları təkliflə razılaşmayıblar. Onlar erkən parlament seçkiləri məsələsini yerli hakimiyyət orqanlarına seçkilərlə əlaqələndirməyi məntiqli hesab etmirlər. Avropa Şurası prezidenti Şarl Mişelin səfərindən sonra onun şəxsi nümayəndəsi diplomat Kristian Denielsonda martda iki dəfə Gürcüstana gəlib. Onun hökumət və müxalifətlə bir neçə görüşü baş tutub, amma nəticəsiz qalıb.

- Gürcü mediasından əldə etdiyimiz məlumatlarda “Gürcü Arzusu”nun nüfuzunun aşağı düşdüyü bildirilir...

- Düzdür, ona görə ki, “Gürcü Arzusu” üzərinə düşən vəzifələrini yerinə yetirmir, bu da əhalinin haqlı narazılığına səbə olur. Partiyanın reytinqi aşağı düşür. Ölkədə iqtisadi böhran da yaşanıb. Buna koronavirusun yayılması böyük təsir edib. Pandemiyaya q1arşı mübarizədə hökumət zəiflik göstərdi, bu da iqtisadi sahənin geriləməsi ilə bağlıdır. Əhalinin narazılığı artır. Bu üzdən müxalifət güclənir, iqtidar partiyası isə zəifləyir. Bundan başqa ölkədə insan haqlarına dəyər verilmir, vətəndaşların hüquqları pozulur. Baxın, iyulun 5-də Gürcüstanda LGBT tərəfdarlarının "Qürur yürüşü" əleyhinə aksiyalar zamanı jurnalistlərin hücuma məruz qalması və hətta "Pirveli TV"nin operatoru Lesko Laşkaravanın öldürülməsi hadisəsi də hökumətə olan inamı azaldıb. Axı bu hadisələrdə məsuliyyət hakimiyyətin üzərindədir. Çünki hökumət aksiyada iştirak edən insanları qorumadı, aksiya iştirakçıları arasında toqquşma olduğu zaman polis onları sakitləşdirmədi. Polisin hadisələrə kənardan seyr etməsi, sakit dayanması aksiya iştirakçıları arasında yaralanmaya, hətta ölümə səbəb oldu. Ölkənin daxili işlər naziri parlamentə dəvət olunsa da qaçıb gizləndi. Bu vəziyyəti daha da gərginləşdirdi və Gürcüstan həm daxili, həm də xarici siyasi basqılara məruz qaldı. Əhalinin bu hakimiyyətə, bu hökumətə inamı azaldı.

- Bu ilin ilk aylarında Bidzina İvanişvili siyasətdən getdiyini bəyan etdi. Amma deyəsən partiyası hələ də onun təsiri və nəzarətindədir.

- İvanişvili siyasətdən getdiyini deyir, amma getməyib. Arxasında pulu və dəstəyi ilə partiyasının yanındadır. Partiyasının hər bir işindən xəbəri var, onu idarə edir. “Gürcü Arzusu” onun razılığı olmadan heç bir qərar qəbul etmir. Necə deyərlər, İvanişvilinin bir əli partiyanın üstündədir.

- Hakim partiyanın Rusiyayönümlü olduğu barədə ittihamlar da səslənir. Bunu daha çox İvanişvilinin Rusiyanın adamı olması ilə bağlayırlar..

- 2012-ci ildə “Gürcü Arzusu”nun Gürcüstanda hakimiyyət başına gəldikdən sonra fəaliyyəti, xüsusən də yanlış siyasəti onun Rusiyapərəst mövqedə olduğunu isbatlayıb. 9 ildir gərginliklər davam edir. Avropa İttifaqı Şurasının Prezidenti Şarl Mişelin iştirakı ilə iqtidar partiyası ilə müxalifət arasında əldə olunan razılaşmanın bəzi şərtlərinin yerinə yetirməyən “Gürcü Arzusu” Rusiyanın təsiri altında olduğunu göstərir. İyulun 5-də Gürcüstanda LGBT tərəfdarlarının "Qürur yürüşü" aksiyasında rusiyapərəst qüvvələrin təxribatları da bu iddiaları sübuta yetirmiş olur. İqtidar partiyası ABŞ-a dost, Avropa Birliyini dəstəklədiyini, Avropayönümlü bir siyasət yürütdüyünü desə də ortada nəticə yoxdur. Bu iddialar yalnız gözdən pərdə asmaqdan başqa bir şey deyil.

- Azərbaycan 44 günlük müharibədə işğalçı Ermənistan üzərində qələbə qazandı, Qarabağ azad edildi. Bu qələbə Gürcüstanda necə qarşılandı?

- Müsbət. Nəhayət, haqq öz yerini tapdı, işğal edilən torpaqlar geri alındı. Buna ancaq sevinmək olar. Bilirsiz ki, Gürcüstanda da buna bənzər bir problem mövcuddur – Abxaziya və Cənubi Osrtiya Rusiya tərəfindən işğal edilib. Qarabağı azad etməklə Azərbaycan sanki Gürcüstana bu məsələdə bir növ dəstək oldu, güc verdi, ruhlandırdı. Bizi də bu barədə yenidən düşünməyə vadar etdi. Biz qonşularımızla münasibətlərimizi normallaşdırmaq, sülh şəraitində yaşamağın tərəfdarıyıq. Amma burada Rusiyanın təsiri olduğundan hələ vəziyyət istədiyimiz kimi deyil.

- Rusiyadan söz düşmüşkən, rəsmi Kremlin Cənubi Qafqazda işğalçılıq siyasətini necə dayandırmaq olar?

- Bu çox çətin bir prosesdir. Tarixən Rusiyanın bölgədə geosiyasi maraqları olub. Rusiyanın güclü dövlət olduğunu nəzərə almaqla ondan yaxa qurtarmağın heç də asan olmayacağını bilirik. Bunu özümüz edə bilmərik. Bu məsələdə beynəlxalq güvlərin dəstəyindən istifadə etməliyik. İnşallah, yaxın bir zamanda bunun həllinin tapılacağını düşünürəm. Bir az özümüzü toparlamalı və mübarizəyə hazır olmalıyıq.

- Gürcüstan parlamentində cəsarətli çıxışlar edirsiz. Hətta bir dəfə tribunadan baş nazirə müraciətiniz də olub...

- Mən Gürcü müsəlmanlar Birliyi rəhbəriydim. Təkcə dini sahədə fəaliyyət göstərmirdim. İnsan haqları, xüsusən də azlılqarla bağlı çalışmalarım var. Siyasətə baş vurmamın səbəbi azlıqların burada səsinin olmamasıdır. Gürcüstan partiyaları buna cəsarət etməyiblər, həmişə susublar. Gürcüstanda bir gürcünün müsəlmanam deməsi ciddi problemdir, inanılmazdır. Mən parlamentdə çıxışlarımın birində baş nazirə də müraciət etdim ki, azlıqların hüquqları qorunsun. Mən bu gün Gürcüstandakı milli azlıqların səsiyəm dedim. Mən bir gürcü müsəlmanam, çox istəyirəm ki, hörmətli cənab baş nazir, gürcü müsəlman olduğumu bilsin. Rustaveliyə ləyaqətlə və azadlıqla gələcəyik, məscidlər, kilsələr, sinaqoqlar, müstəqil rəngarəng Gürcüstanı inşa edəcəyik. Ancaq suallarımızdan yan keçməyə icazə verilməyəcək, suallarımızı cavablandırmalısınız. Gürcüstanda yaşayan azlıqları yalnız təhlükəsizlik baxımından düşünə bilmək üçün Gürcüstanda yaşayan azlıqları ikinci dərəcəli vətəndaş kimi qeyd etməyinizə icazə verilməyəcək.
- Yeri gəlmişkən, ölkədə bu sahədə vəziyyət necədir?
- İnsan hüquqlarının qorunmasıyla bağlı liberal, normal bir qanunumuz var. Azərbaycanlılar Gürcüstanda çoxluq təşkil edir. Onlara daha artıq dəyərin verilməsi lazımdır. Məsələn, Batumdə yeni camenin tikilməsində çətinliyin olması bizi narahat edir. Bu məsələ ilə bağlı məhkəmələrə üz tutduq, qazandıq. Biz hakimiyyəti qanun aliliyinə hörmətlə yanaşmağa dəvət edirik. Yadınızdadır, Dmanisidə azərbaycanlılara qarşı təxribat olmuşdu. Mən o zaman Xarici İşlər Nazirinin və parlamentdəki bəzi millət vəkillərinin Dmanisi probleminin Azərbaycan və Gürcüstan arasında həll edilməsini dilə gətirməsini də diskriminasiya adlandırdım və bununla da ölkədəki vətəndaşların hüquqlarının pozulduğunu bildirdim.
Mən Gürcüstan qanunvericiliyinə azlıqların mədəni narrativinin daxil edilməsinin vacibiyini də vurğulamışam. Ölkədə yaşayan azlıqların hüquqlarını qorumaq mütləqdir, axı onlar da bizim vətəndaşlarıdr.

- Parlamentdə Novruz bayramının yenidən milli bayram kimi təqvimdə yer almasıyla bağlı aparılan müzakirələrdə aktiv iştirak etmisiz, bu təşəbbüsü dəstəkləmisiz.

- Öncə qeyd edim ki, Novruz bayramı 2010-cu ildə sabiq prezident Mixeil Saakaşvilinin təşəbbüsü ilə milli bayram elan olunmuşdu. “Gürcü Arzusu” hakimiyyətə gəldiyi 2012-ci ildən sonra bayramın rəsmi statusu dayandırılıb. Gürcüstan azərbaycanlıları Novruz bayramı gününün istirahət günü elan edilməsi ilə bağlı parlamentə müraciət təqdim ediblər. Gürcüstan parlamentində bu məsələnin gündəmə çlxarılmasının özü böyük bir işdir. Məsələ parlamentin İnsan haqları və vətəndaş inteqrasiyası Komitəsində müzakirə olunub. Təəssüflər olsun ki, bu sessiyada onu qanunlaşdıra bilmədik. Amma inşallah buna da nail olacağımıza inanıram. Mən parlamentdəki azərbaycanlı deputatlar – Zaur Darğallı, Savalan Mirzoyevlə də söhbət etdim. Onlara bizə dəstək vermələrini xahiş etdim. Düzdür, onlar iqtidar partiyasını təmsil edirlər, mövqeləri partiyanın siyasətinə zidd ola bilməz. Amma hər halda mən çox istərdim ki, bu məsələ yenidən qanuna minsin.

- Zurabişvili hökumətinin ölkədə yaşayan ermənilərə simpatiyası, azərbaycanlılara antipatiyası olması ilə bağlı deyilənlər nə dərəcədə doğrudur?

- Yox, elə bir şey ola bilməz. Düzdür, Zurabişvili sərhədlərin delimitasiyası məsələsində fikir söyləməklə bir sıra yanlışlıqlar edib. Amma heç vaxt Zurabişvili ölkədə erməniləri azərbaycanlılardan üstün tuta bilməz. Burada hamının hüququ qorunur. Düzdür, sosial problemlər var, amma bu o demək deyil ki, Gürcüstanda hakimiyyət ermənilərə daha çox üstünlük verir.

- Saakaşvilidən sonra Gürcüstan necə göründü?

- Saakaşvili hökumətinin bəlli problemləri vardı. Saakaşvili 9 il hakimiyyətdə oldu, İvanişvilinin partiytası da 9 ildir hakimiyyətdədir. İlk illərdə insan haqlarının qorunmasında “Gürcü Arzusu” irəli getdi, amma iqtisadi sahədə gerilədi. Bu hökumətin Rusiya qorxusu üzündən, bundan başqa koronavirusun təsirindən baş verdi. Hər iki hökumətin müəyyən çatışmayan cəhətləri vardı. Amma bu gün “Gürcü Arzusu” hakimiyyətdən getsə vəziyyət yaxşılığa doğru dəyişər. Gürcüstanda koalision hökumət formalaşmalıdır.
- Saakaşvili Gürcüstana dönərsə nə baş verə bilər?
- O qayıdarsa nələrin baş verə biləcəyini indidən söyləmək çətindir. Amma Saakaşvilinin Gürcüstan siyastəində xüsusi yeri var. Saakaşvili Gürcüstana dönərsə, müxalifət düşərgəsində ciddi topralanma ola bilər.

- Azərbaycan Gürcüstan üçün nə deməkdir?

- Azərbaycan Gürcütsn üçün yaxşı, etibarlı, sadiq bir qonşudur. Yaxşı qonşu olmaq çox önəmlidir. BTC-dən başlayaraq bizim iqtisadi bağlantılarımız var. Azərbaycan bizim üçün dəyərli və önəmlidir. Biz də eynuiz zamanda Azərbaycan üçün. Gürcüstan Azərbaycan üçün Avropaya açılan qapıdır. Hər iki ölkə üçün qonşuluq münasibətləri önəmlidir.
"Xankəndidəki terrorçu rejimi silib-süpürüb atmalıyıq kənara"Avrasiya.net millət vəkili, Bütöv Azərbaycan Xalq Cəbhəsi Partiyasının (BAXCP) sədri Qüdrət Həsənquliyevin "Xalq Cəbhəsi"nə müsahibəsini təqdim edir:

- Qüdrət bəy, xarici ölkələrdə ermənipərəst dairələrin himayəsinə sığınmış bəzi azərbaycanlı miqrantlar belə bir təbliğat aparırılar ki, guya biz Ermənistan-Azərbaycan sərhədlərində gərginliyi Paşinyana təzyiq məqsədilə, Rusiyanın tapşırığı ilə yaradırıq. Bu barədə fikirlərinizi bilmək istərdik.

- Bu adamlar qərəzli və tapşırıqla danışan asılı, himayədə olan şəxslərdir. Başqa nə deyəcəklər ki? 9 ay öncə dil-boğaza qoymurdular ki, İlham Əliyev heç vaxt müharibə edib torpaqları azad etməyə cəhd belə etməyəcək. Nə oldu? Yalan danışdıqları üçün xalqdan və İlham Əliyevdən üzr istədilərmi?

Əvvəla, biz özümüz Paşinyana təzyiqləri artırmalıyıq ki, Ermənistan Azərbaycanın ərazi bütövlüyünü tanısın, 10 noyabr 2020-ci il tarixli sazişi tam yerinə yetirsin, Zəngəzur dəhlizi açılsın və sülh sazişi imzalansın. Bu işdə bizə Rusiya, yaxud başqa bir ölkə kömək edəcəksə, onlara minnətdar olmalıyıq. Amma çox təəssüf ki, hazırda Rusiyanın timsalında mən belə bir fəaliyyət müşahidə etmirəm. Əksi olsaydı sülh sazişi çoxdan imzalanmışdı. Ermənistanla sülh sazişinin imzalanması üçün Rusiyanın “sülh sazişi imzalanmasa, mən 10 noyabr müqaviləsindən çıxıram” deməsi kifayətdir. Məhz bu səbəbdən bundan öncə mətbuata verdiyim açıqlamada qeyd etmişdim ki, biz daha 30 il Ermənistanın “ərköyün uşaq” kaprizlərinə dözə bilmərik ki, istədiyini etsin. Ermənistan işğala son qoyub qoşunlarını Qarabağdan çıxarmasa, beynəlxalq öhdəliklərini tezliklə yerinə yetirməsə, 27 sentyabrda olduğu kimi, qəti addımlar atmalıyıq. Rusiya üçtərəfli sazişin iştirakçısı kimi ya Ermənistandan öhdəliklərini icra etməyi tələb etməli, ya da bunu bacarmırsa, yaxud etmək istəmirsə, sazişdən çıxdığını bəyan edib əsgərlərini Qarabağdan çıxarmalıdır. Rusiya Çeçenistanda Salman Raduyevlə, Basayevlə danışıqları özünə sığışdırmadığı kimi, beynəlxalq nüfuzuna önəm verən ölkə kimi, Araiklə də masa arxasında oturmağı özünə sığışdırmamalıdır. Biz isə Rusiyanın Qarabağdan çıxmasından dərhal sonra, Konstitusiyamıza zidd olaraq formalaşdırılmış Xankəndidəki terrorçu rejimi silib-süpürüb atmalıyıq kənara. Hətta ermənilər rus sülhməramlılarının arxasında gizlənib dinc insanlara, yaxud əsgərlərimizə atəş açıb təxribatları davam etdirərlərsə, onlara havadan ağır zərəbə endirməliyik. Bu istiqamətdə Ermənistanın KTMT üzrə müttəfiqlərini, beynəlxalq birliyi məlumatlandırmalı, onlarla ciddi işləməliyik. Düşünürəm ki, qardaş Türkiyənin də qollarını çırmayıb ortaya düşməsinin vaxtı çatıb. Türkiyə yalnız Rusiya ilə əldə etdiyimiz razılaşmaların icrası zamanı bizim yanımızda olmamalı, Ermənistanın Azərbaycanın ərazi bütövlüyünü tanıması və Azərbaycanın Qarabağda öz suveren hüquqlarının bərpa etməsinə kömək etməlidir. Ermənistan Zəngəzur dəhlizinin açılmasına imkan verməsə, bunu biz özümüz etməliyik.

- Rusiya mövcud “status-kvo”nu qoruyub saxlamaq istəsə, nə etməliyik? Prezident İlham Əliyevin Rusiyaya son səfərinin hansısa nəticələri olacaqmı?

- Azərbaycan elə bir şərait yaratmalıdır ki, Rusiya mövcud vəziyyəti qoruyub saxlamaq istəsə, Azərbaycanı itirəcəyinə əmin olsun. Düşünürəm ki, bu halda Rusiya beynəlxalq hüquqa hörmət etməyə və Azərbaycanla strateji tərəfdaşlığa üstünlük verəcək. Prezident İlham Əliyevin Putinlə görüşünə gəldikdə isə belə görüşlərin sayı nə qədər çox olsa, bir o qədər yaxşıdır. Rusiya bizim böyük qonşumuz, kənd təsərrüfatı məhsullarımız üçün böyük bazar, gənclərimizin iş axtardığı, bizdən daha çox inkişaf etmiş, daha üstün texnologiyaya sahib ölkədir. Həm də bizi 200 illik bir tarix, humanitar, mədəni, siyasi əlaqələr birləşdirir. Çalışmalıyıq ki, ruslar da bizimlə əməkdaşlığı və dostluğu düzgün qiymətləndirsinlər. Qarabağ məsələsində sona qədər ədalətli mövqe tutarsa, mən həmişə Rusiya ilə əlaqələrimizin daha da inkişaf etdirilməsinin, hətta Rusiyanın liderliyi ilə yaradılmış regional birliklərə üzv olmağın tərəfdarı olmuşam. Rusiya ilə yaxın münasibətlər sayəsində, 44 günlük savaşda onların neytrallığını təmin edib erməni işğalçılarına ağır zərbə vurub az itkilərlə torpaqlarımızın əhəmiyyətli hissəsini işğaldan azad etdik. Bu gün də Rusiya ilə dostluq siyasətimizi davam etdirməklə bütün ərazimizdə dövlət suverenliyimizin bərpa olunmasına çalışmalıyıq. Prezidentin Rusiyaya səfəri də bu məqsədə xidmət edir, problemləri üzbəüz müzakirə etməyə imkan yaradır. Ona görə də səfər çox əhəmiyyətlidir və nəticələri də olacaq.
Mərkəzi Asiya ölkələri arasında torpaq, su üstündə dava davam edirEsen Usubaliev: “Qırğızıstan-Tacikistan sərhədinin demarkasiyası və delimitasiyası məsələlərinin həlli həm yerli, həm də dövlətlərarası səviyyədə münaqişə şəklində baş verir”

Mərkəzi Asiya ölkələri də Sovetlər Birliyi dağılandan bu yana çalxalanmaqdadır. Nəhənglərin bölgəyə təsiri və region ölkələri arasında münasibətlərin dəyişməsi vəziyyəti gərginləşdirib. Hazırda Mərkəzi Asiyada ABŞ, Çin, Rusiya və Avropa İttifaqı nüfuz uğrunda mübarizə aparırlar. Hətta bura Yaponiya, Hindistan və Cənubi Koreya da daxil edilir. Diqqət daha çox uzun illərdir Qırğızıstanla Tacikistan arasında toqquşmaların yenidən baş qaldırıldığına yönəlib. Qeyd edək ki, iki ölkə arasında toqquşmalar müstəqillik zamanında müxtəlif vaxtlarda baş vermiş, bir sıra hallarda "mübahisəli torpaq” kimi təqdim edilən ərazilərdə yerli icma nümayəndələri arasında, bəzən polisin, bəzən də sərhəd xidmətinin müdaxiləsi şəklində baş verib.
Toqquşmalar bir sıra hallarda əkin və bağçılıq məkanlarının "yalnış” seçilməsi kimi kiçik insidentlərlə də müşahidə edilib. Soin aylarda baş verən toqquşmalar isə ölümlərlə nəticələnib. Hətta aprelin sonunda Tacikistanla Qırğızıstan sərhədində başlayan silahlı insident nəticəsində 31 nəfər həlak olub, 150-dən çox insan xəsarət alıb.

Regionda baş verənlərlərla bağlı "Prudent Solutions" (Qırğızıstan) analitik mərkəzinin direktoru Esen Usubaliev “Xalq Cəbhəsi”nin suallarını cavablandırıb.

- Cənab Usubaliev Orta Asiya ölkələri arasındakı problemlərin mənbələri hansılardır, burada üçüncü bir qüvvənin əlinin olma ehtimalı nə dərəcədə inandırıcı görünür?

- Hazırda Mərkəzi Asiyada SSRİ-nin dağılmasından bəri Qırğızıstan ilə Tacikistan və Qırğızıstanla Özbəkistan arasındakı sərhədlərin həll olunmamış statusu istisna olmaqla, heç bir böyük dövlətlərarası problem yoxdur. Özbəkistan və Qırğızıstan məsələsində bu proses dincdirsə, təəssüf ki, Qırğızıstan-Tacikistan sərhədinin demarkasiyası və delimitasiyası məsələlərinin həlli həm yerli, həm də dövlətlərarası səviyyədə münaqişə şəklində baş verir. Son 2-3 ayda, təəssüf ki, iki ölkə arasında hətta silahdan, hərbi əməliyyatlardan istifadə olundu. Lakin iki ölkənin liderləri arasında birbaşa danışıqlardan sonra inamın bərpası prosesi tədricən davam edir və ümid edirəm ki, sərhədlər üzrə müntəzəm danışıqlar prosesi çərçivəsində tərəflər bir kompromisə gələcəklər.

Sərhədlər, su və torpaq ehtiyatlarının istifadəsi sahəsindəki bir çox problem SSRİ-nin dağılması və dövlətlərin bu problemləri qarşılıqlı fayda və güzəşt əsasında həll etmək istəməməsinin nəticəsidir.
Dünyadakı hər hansı bir qarşıdurmada "üçüncü qüvvələrin" varlığı haqqında çox danışa bilərik. Orta Asiya da istisna deyil - ənənəvi olaraq, bölgə ölkələrindəki hər hansı bir daxili siyasi və ya dövlətlərarası problemin nəticələri münaqişənin bu və ya digər tərəfin maraqlarına uyğun gəlmədiyi təqdirdə, “üçüncü qüvvələrin” fəaliyyətinə aid edilə bilər. Lakin son illərdə bölgədə "üçüncü qüvvələrin" müdaxilə hallarını müəyyənləşdirmək olduqca çətindir, çünki ümumilikdə son 3-4 ildə Orta Asiyada siyasi və iqtisadi proseslər sabit olub.

- Tacikistan və Qırğızıstan arasında münasibətlər həmişə gərgin olub...

- Bu ifadə ilə razı ola bilmərəm. Hər iki ölkə həmişə qardaşlıq, mehriban qonşuluq və qarşılıqlı hörmət bağları ilə əlaqələnib. Mədəniyyətlərin və dillərin - Orta Asiya xalqlarının ortaq tarixi irsinin türk və fars elementlərinin qarşılıqlı təsirindən danışmaq olmaz. Münasibətlərin pisləşməsi təxminən 2014-2015-ci illərdə, sürətlə artan bir əhali fonunda, suvarma tələb edən əkinçilik ərazilərində artım, sərhədlərin müəyyənləşdirilməsi, su obyektlərinin mülkiyyəti və su ehtiyatlarının ədalətli paylanması məsələləri ortaya çıxanda başladı.

Sərhədlərin statusu, yəni onların delimitasiyası və demarkasiyası 30 ildən artıqdır davam edir. Müstəqilliyin ilk illərində Tacikistandakı vətəndaş müharibəsi (1992-1997) səbəbindən qərar təxirə salındı və əslində ölkələr 2000-ci ildən sonra sərhəd problemlərini müzakirə etməyə başladılar, lakin çox müvəffəq olmadılar.

Tərəflərin hər birinin fərqli sənədlərə istinad etməsi, xüsusən Tacikistanın 1924-1927-ci illərdəki xəritələrdən istifadə edib təkliflər verməsi problemi daha da ağırlaşdırır. Qırğızıstan SSRİ-nin qurulmasının ilk dövrlərinin, daha dəqiq hesab edərək 1956-1958-ci illərdəki xəritələrə istinad edir.

Mövcud problemlərin digər bir səbəbi sərhədlərin həll olunmamış vəziyyəti, su-texniki qurğulardan istifadə məsələləri və ümumiyyətlə, su ehtiyatlarından istifadə ilə bağlı yerli problemlərdir. Sovet dövründə hamısı kənd təsərrüfatının ehtiyacları üçün su axını tənzimləyən ümumi sistem nəzərə alınmaqla inşa edilmişdir. Sudan istifadədə prioritet, respublika və ya ittifaq respublikalarının bu və ya digər bölgəsinin faktiki yeri nəzərə alınmadan ən çox ehtiyac duyulan bölgələrə verildi.

Bu vəziyyətdə, tez-tez su kanalları birinin hesabına tikilirdi, lakin başqa bir respublikanın ərazisində və əksinə yerləşirdilər və ya tamamilə yerli bir büdcə hesabına bir respublikanın ərazisində inşa edilirdi.
Hazırda, Qırğızıstan Prezidenti S.Japarovun Tacikistana səfərindən və Tacikistan Prezidenti E.Rahmonla şəxsi danışıqlardan sonra tərəflər sərhədlərdə danışıqlar prosesini davam etdirmək, sərhəd bölgəsindəki vəziyyəti sabitləşdirmək və tədricən həyata keçirmək barədə razılığa gəldilər.

- Rusiyanın Orta Asiyada təsirini necə qiymətləndirirsiniz? Moskva bölgədə hansı rol oynayır?

- Anlaşılmalıdır ki, Rusiya ənənəvi olaraq Orta Asiyadakı hərbi-siyasi, iqtisadi və qismən mədəni proseslərdə həlledici əhəmiyyətə malik olan bir açar mövqedən və bəzi hallarda yeganə gücdən birini tutur. Və Rusiyanın Orta Asiyaya və bütövlükdə Avrasiya qitəsindəki prioritetlərinə dair xarici siyasət yanaşmalarında köklü bir dəyişiklik olmadığı təqdirdə bu vəziyyət yaxın gələcəkdə belə qalacaqdır. Əlbəttə ki, Rusiyanın təsirinin tənzimlənməsi həm də Çinin xüsusi rolunun və bölgədəki iqtisadi və investisiya siyasətinin ümumi tanınmasından və bölgədə ABŞ, AB-ni də əhatə edən digər "oyunçuların" varlığından irəli gəlir - Türkiyə, İran, Pakistan. Ancaq ümumiyyətlə, Rusiyanın hərbi-siyasi və humanitar əməkdaşlıq məsələlərində üstünlük təşkil etdiyi təsirlərdən danışmaq olar, eyni zamanda iqtisadiyyat və ticarət digər ölkələr üçün rəqabət sahəsidir. Bununla birlikdə, gələcəkdə iqtisadi təsirin siyasi nüfuza çevrilməsini istisna etmək olmaz, xüsusən də ÇXR-dən danışarkən. Bir qayda olaraq, Mərkəzi Asiyadakı hər hansı bir mühüm proses, Rusiyadan daha çox asılı olan Qırğızıstan və Tacikistanı demirəm, Qazaxıstan və Özbəkistan kimi böyük dövlətlərin müstəqil xarici siyasət qərarları Rusiyanın maraqlarından kənarlaşmır. Fikrimcə, Rusiyanın Orta Asiyadakı siyasəti, ilk növbədə xarici siyasət yönümündə dəyişiklik olduğu təqdirdə, həm “üçüncü qüvvələr”dən, həm də dövlətlərin özlərindən gələ biləcək hər hansı bir təhdidin qarşısını almaq və ya aradan qaldırmaq məqsədi daşıyır. Bu baxımdan, Rusiya qısa müddətli və uzunmüddətli xarakterli təhdidlərin meydana gəlməsini istisna etmək üçün həm bölgə ölkələrinin həm daxili, həm də xarici siyasətindəki dəyişiklikləri diqqətlə qeyd edir.

- Azərbaycanın apardığı 44 günlük müharibədə rəsmi Bakıya Orta Asiyanın müsəlman ölkələrindən dəstəyinin olmamasını necə izah edə bilərsiniz?

- Məncə, bu tamamilə düzgün məlumat deyil. Uzun müddətdir ki, Dağlıq Qarabağdakı münaqişənin başlanğıcından Orta Asiya ölkələri həmişə Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpasını və BMT Təhlükəsizlik Şurasının Dağlıq Qarabağ münaqişəsi ilə bağlı bütün qətnamələrinin (822, 853, 874 və 884) həyata keçirilməsini müdafiə ediblər.
İkinci Qarabağ müharibəsi zamanı bölgədəki bütün ölkələr hərbi əməliyyatların dayandırılmasına, bütün qətnamələrin yerinə yetirilməsinə və işğal olunmuş bütün ərazilərin Azərbaycana qaytarılmasına çağırdılar.
Əlbəttə bir başqa məsələ də bölgə ölkələrinin Türkiyə kimi bir dəstək verə bilməməsidir, çünki Orta Asiya ölkələrinin çoxunun Ermənistan ilə kifayət qədər işgüzar əlaqələri var idi və indi də var. Ermənistan ilə münasibətlərin isti və ya xüsusi bir prioritet olduğu deyilə bilməz, amma yenə də Qazaxıstan və Qırğızıstan kimi ölkələr KTMT və Ermənistanı da əhatə edən Avrasiya İqtisadi Birliyinin üzvüdür. Bu baxımdan bölgə ölkələrinin dəstəyi daha təmkinli idi, ancaq bütün Türk dünyası ölkələri Azərbaycanın işğalın sona çatmasına səbəb olan azadlıq müharibəsindəki səylərini dəstəklədi.

- Orta Asiyanın müsəlman ölkələrində İranın təsiri hiss olunurmu?

- İranın Orta Asiya ölkələrində tarixi, mədəni və dini bir ölçüsü vardır ki, bu da bölgə xalqlarının tarixi və mədəni inkişafı və formalaşmasının bir hissəsi olaraq qalacaqdır. Lakin, hazırda İranın təsiri onun Orta Asiyada ola biləcəyi potensialla uyğun gəlmir.
Qismən ona görə ki, Orta Asiya İranın xarici siyasətinin prioritet sahəsi deyil. Üstəlik, C5+1 (ABŞ), Yaponiya+Mərkəzi Asiya, Cənubi Koreya+Mərkəzi Asiya, AB, Hindistan və digərləri çərçivəsində bölgəyə öz yanaşmalarını inkişaf etdirmiş digər ölkələrdən fərqli olaraq, İranın bölgə ilə əlaqələrin inkişafı üçün hələ ayrı bir konsepsiyası yoxdur.

- Sizcə, İranla Rusiya, Cənubi Qafqaz, Azərbaycan və Ermənistanla münasibətlərdə və Orta Asiyada siyasət necə dəyişə bilər?

- Fikrimcə, hazırda İran Cənubi Qafqazdakı siyasətini gücləndirəcək, əgər fəal tədbirlər görməsə, nəqliyyat, infrastruktur, hidroelektrik inkişaf (Azərbaycanla birgə layihələr) və ticarət sahəsindəki bir çox layihə onun iştirakı olmadan həyata keçirilə bilər ki, bu da tədricən İranın bu bölgədəki təsirinin azalmasına səbəb olacaq və Cənubi Qafqaz ölkələri ilə həmsərhəd əyalətlərinin iqtisadi inkişafına mənfi təsir göstərəcəkdir.
İran üçün Rusiyanın Cənubi Qafqazdakı mövcudluğu, xüsusən də Türkiyənin təsirini tarazlaşdırmaq üçün müəyyən imkanlar açır. Eyni zamanda İrana həm “üçbucaq” dakı Rusiya-Türkiyə-İran proseslərinə, həm də Cənubi Qafqaz ölkələri nəzərə alınmaqla altı tərəfli əməkdaşlıq formaları çərçivəsində proseslərə qoşulma şansı verir.
Cənubi Qafqazda əməkdaşlığın intensivləşməsi İranın Ermənistan üçün rolunu da artırır və bu istiqamətdə İran yeganə sabit istiqamət olaraq qalır.

- Ermənilər işğal etdikləri Azərbaycan torpaqlarında məscidlərimizi dağıtdılar, orada donuz saxladılar, ibadət yerlərimizi təhqir etdilər. Ancaq 35 milyondan çox azərbaycanlının yaşadığı bir İslam ölkəsi olan qonşumuz İran buna göz yumdu. İranın Azərbaycana belə münasibətinin səbəbi nə ola bilər? Bu münasibətlərin arxasında nə dayanır?

- Ermənilərin Azərbaycan xalqının dini, mənəvi, mədəni və tarixi irsinə və ümumiyyətlə, İslama qarşı cinayətlərinin bütün müsəlman dünyasında ən sərt qınağa layiq görülməsi şərtsizdir. Dünyadakı hər bir müsəlman üçün dinə qarşı belə bir erməni vəhşiliyi, erməni xalqının aşağı mədəniyyətinin, bəşər cəmiyyətində qəbul edilmiş sivil normalara zidd heyvan təbiətinin göstəricisidir.

Buna baxmayaraq, fikrimcə, Azərbaycan xalqının Qarabağdakı və işğal olunmuş ərazilərdəki faciəsi həm də yalnız İran cəmiyyətinin Azərbaycan hissəsində deyil, bütövlükdə bu ölkənin müsəlmanları arasında da çox ağrılı idi. Ancaq əhalinin əhval-ruhiyyəsi həmişə müəyyən bir ölkənin siyasətinin həqiqi hədəfləri və prioritetləri ilə üst-üstə düşmür və İran da istisna deyildi.

Bir tərəfdən, İran heç vaxt Qarabağdakı separatçıları müstəqil bir qurum kimi tanımamış və daima BMT Təhlükəsizlik Şurasının 1993-cü ildə qəbul etdiyi Ermənistan qoşunlarının işğal etdikləri ərazilərdən çıxarılmasını tələb edən qətnamələrinin etibarlı olmasında israr etmişdir. Digər tərəfdən, Ermənistanla kifayət qədər normal münasibətlər qurdu, bu ölkə ilə ticarət, iqtisadi və siyasi əlaqələri inkişaf etdirdi, ABŞ-ın davamlı sanksiyaları şəraitində İran qonşuları ilə daha praqmatik siyasət həyata keçirməli olduğunu başa düşdü.

Eyni zamanda unutmaq olmaz ki, uzun müddətdir mediada İrana qarşı mümkün hərbi əməliyyatda Azərbaycan ərazilərindən istifadə perspektivləri müzakirə olunurdu. Azərbaycanın ərazilərində xarici dövlətlərin hərbi bazalarının olmayacağına dair rəsmi zəmanətlərə baxmayaraq, hər zaman bu barədə spekulyasiya edən və Azərbaycanın şəxsində "təhlükə imici" formalaşdıran "üçüncü qüvvələr" İranın təhlükəsizliyinə təhdid olmuşdu.

Bu baxımdan hesab edirəm ki, İranın Qarabağ münaqişəsinə yanaşması və bütövlükdə Azərbaycana münasibəti obyektiv, daha əhatəli və bir çox amillər nəzərə alınmaqla nəzərdən keçirilməlidir.
Polad erməni texnikasını tək ələ keçirdi – Döyüş yoldaşı14 iyul şəhid Milli Qəhərman, general-mayor Polad Həşimovun anım günüdür.

Milli Qəhərman Polad Həşimovun döyüş yoldaşı, qazi Ülvi Qədirin Axar.az-a verdiyi müsahibəni təqdim edirik.

- Polad Həşimovla yoldaşlığınız necə başlayıb?

- Ali Hərbi Məktəbi bitirəndən sonra müdafiə mazirinin əmri ilə bir neçə zabitlə N saylı hərbi hissəyə göndərildik. Həmin bölməyə məxsus olan bəzi hərbi texnikalar bizə təhkim olunmuşdu Bir neçə gün sonra həmin hissənin avtomobil parkında digər texnika, hərbi maşınlarla tanış olduq. Orada tırtıllı, yol infrastrukturunda istifadə olunan “S” markalı taraktor diqqətimi çəkdi. O mənzərə indi də gözümün qarşısında canlanır. Həmin traktor gülləbaran olunmuş, sanki ağır döyüşdən çıxmış bir vəziyyətdə idi. Avtomobil xidmət rəisi qeyd elədi ki, bu traktoru bizim hərbi hissə komandirimiz Polad Həşimov düşmən tərəfindən qənimət gətirib. Hansı ki, düşmən bu traktorla uzun illər öz postlarına keçilməz dağlardan yollar çəkirmiş. Polad Həşimov gecə düşmən ərazisinə keçərək həmin traktoru gətirib, gülləbaran olub, ancaq hər şeyə rəğmən sağ-salamat hərbi hissəyə gətirib çıxarıb və hazırda istifadə olunur. Mən həmin hərbi hissədə qulluq etdiyim 5 ilə yaxın müddətində ən keçilməz dağlarda, təpələrdə yolların açılması üçün həmin o traktordan istifadə olunurdu. Avtomobil parkında Polad Həşimova yaxınlaşdıq, tanışlığımız elə ordan başladı.

- Polad Həşimovun zabitlərlə münasibəti necə idi?

- 2-3 ay hərbi hissənin gənc əsgər bölümündə xidmətimi davam etdirdim. Komandirim Polad Həşimova bildirdim ki, mən xidmətimi ön cəbhədə davam etdirmək istəyirəm. O isə dedi ki, siz hələ gənc zabitlərsiz, ən azı 6 ay hərbi hissədə xidmət etməlisiniz. Ancaq özümü doğrultdum, 10-15 gün keçməmiş əmrim gəldi və mən ön xəttə, Murovun ən yüksək, ən çətin reliyefi olan yerinə təyin olundum. Mənim xidmət elədiyim yerdə Polad Həşimov özü 6 il xidmət edib. Xidmətimiz dövründə də Polad Həşimovla çox yaxın dostluğumuz olub. O, xidmət vaxtı əldə etdiyimiz nailiyyətlərə görə həmişə bizi dəyərləndirirdi.

- Polad Həşimovun şəhadətini necə qarşıladınız?

- Yaxınlarım, əzizlərimi itirəndə, onları torpağa dəfn etdiyimdə heç vaxt gözümdən yaş axmayıb. Çünki ölümün Allahın əmri olduğunu dərk etmişəm, hamımızın zamanı yetişəndə bu dünyanı tərk edəcəyik. Ancaq şəhid qardaşım Polad Həşimovu dəfn edəndə göz yaşlarımı saxlaya bilmədim. Çünki o, mənim üçün tam başqa bir şəxsiyyət idi. İki həftədən artıq şok vəziyyətinə oldum. İnana bilmədim, hər həftə qəbrini ziyarətə getdim. Onun kimi fərqli insan Yer üzünə bir də gəlməyəcək.

- Polad Həşimovun şəhadəti bizə nə qazandırdı?

- Polad Həşimov şəhadəti ilə tarix yazdı. Zəfərlə bitən Vətən müharibəsinə gedən yol general-mayor Polad Həşimovun şəhadəti ilə başladı. Onun şəhidlik zirvəsinə yüksəlməsi 30 illik həsrətin sonu, Qarabağımızın azad olunmasının başlanğıcı oldu. Bu gün əminliklə deyə bilərik ki, bütün şəhidlərimizin ruhu şaddır. 44 günlük Vətən müharibəsində neçə-neçə vətən övladı düşmən üzərinə Polad Həşimovun qisasını almaq üçün gedib. İllər keçəcək, Polad Həşimov hər gələcək nəsil tərəfindən böyük məhəbbətlə, qürurla yad ediləcək.

- Polad Həşimov məktəbini bitirmək necə hissdir?

- Allahın bir neməti hesab edirəm ki, qazi olaraq paşamızı, general-mayor Polad Həşimovu yaxından tanımışam və Polad Həşimov məktəbinin yetirməsi olmuşam. Polad Həşimovu yaxından tanıyan, onunla birlikdə 5 ilə yaxın çiyin-çiyinə döyüş yolu keçən biri olaraq bütün çıxışlarımda onu xatırayıb, xüsusilə gənclərimizə onun haqqında danışmağı özümə borc bilirəm. Dünyadan köçməsinin birinci ildönümündə gənclərimizə vətənpərvərlik nümunəsi olan general-mayor Polad Həşimovu böyük qürur və rəhmətlə anıram.
ABŞ, İran, Avropa “İraq qazanı”nda qaynayırRiyaz Sarıkahya: “ABŞ Türkiyənin İraqa təsir etməsini istəmir

Aprel ayında Birləşmiş Ştatlar və İraq bu ölkədən bütün Amerika döyüş bölmələrinin çıxarılması barədə razılığa gəlsələr də bu reallaşmayıb. Amerika hərbçiləri guya İraqda «İslam Dövləti» terrorçu qruplaşması ilə mübarizə aparmaq məqsədilə yerləşdirilib. Ancaq ABŞ hərbçiləri əvvəlki kimi, İraq təhlükəsizlik qüvvələrinin öyrədilməsi təcrübəsini davam etdirəcəklər. İraq Yaxın Şərq üçün təhlükə mənbəyinə çevrilib. ABŞ İŞİD-lə yox ölkədə yerləşən İranla mübarizəni gücləndirib. Ötən ayın sonlarında ABŞ-ın Hərbi Hava Qüvvələri İraq və Suriyanın sərhəd rayonunda İran tərəfindən dəstəklənən qruplaşmaların obyektlərinə aviazərbələr endirib.

İraq parlamentinin vitse-spikeri Həsən Kərim Əl-Kəbi ABŞ səfirliyinin mütəmadi İraqın daxili işlərinə müdaxilə etməsinə reaksiya verərək, Vaşinqtonun tez bir zamanda qüvvələrini İraqdan çıxarmalı olduğunu söyləyib.

İran Xarici İşlər Nazirliyinin sözçüsü Səid Hatibzadə ABŞ-ın İraq-Suriya sərhəd bölgəsindəki İran dəstəkli Haşd əş-Şaabiyə mənsub Ketaib Seyyid əş-Şuhəda milis qruplarının istifadə etdiyi obyektlərə hava hücumunu pisləyərək Vaşinqtonu bölgədə sabitliyi pozmağa cəhd etməkdə günahlandırıb.

"Hizbullah"ın baş katibi Həsən Nəsrullah isə deyib ki, ABŞ-ın İraqdakı hərbi mövcudluğu, Vaşinqtonun İraqın razılığının alındığına dair açıqlamasına baxmayaraq adi bir işğaldır. ABŞ həmçinin heç bir şey qazanmadan Əfqanıstandan qovuldu.

Onu da qeyd edək ki, İŞİD terror təşkilatı 2017-ci ilin sonu və 2018-ci ilin əvvəlində İrada nəzarətində olan bütün coğrafi əraziləri itirib və məxfi obyektlərinə çəkilərək, terror hücumlarını həyata keçirməyə başlayıb. İraqda yaşayan türkmənlər də həm terrorun qurbanı olublar, həm də ölkədə böyük güclərin çəkişmələrindən zərər görüblər.

İraq parlamentinin sabiq deputatı, Türkməneli Partiyasının başqanı Riyaz Sarıkahya “Xalq Cəbhəsi”nə müsahibəsində öncə İraqdakı mövcud siyasi vəziyyətlə bağlı fikirlərini söyləyib:

- İraqda nə siyasi, nə iqtisadi, nə hərbi sahədə sabitlik var. Ölkənin cənubunda etirazlar hələ də davam edir, İŞİD-ə qarşı əməliyyatlar aparılır. İraqda sabitliyin olmasını istəyirik, amma təəssüflər olsun ki, bu gün ona nail olmaq mümkün deyil. İraqın sabiq baş naziri Heydər əl-Abadinin istefasından sonra il yarımdır ki, konsensus əsasında hökuməti Mustafa əl-Kazimi qurub. Amma bu hökumət də uğurlar əldə edə bilmədi. Ölkənin daxili siyasi vəziyyətində bir gərginlik yaşanır. İraq hələ də özünə gələ bilməyib. Koronavirus pandemiyası yayıldıqdan sonra vəziyyət daha da pisləşdi. Bir tərəfdən Avropa və ABŞ, digər tərəfdən İranın ölkəyə təsirləri Bağdadda ciddi formada özünü göstərir. Bunların təsiri İraq hökumətinin təsirindən daha çoxdur. 2021-ci ilin oktyabr ayında növbədənkənar seçkilərə hazırlaşırıq. Normalda isə seçkilər gələn ilin may ayında keçirilməlidir. Seçkiləri qabaqlayıblar, seçim əsasında ciddi dəyişikliklər oldu. Bu il bölgələr üzrə seçkilər keçiriləcək. Məsələn, əvvəllər Kərkük bir bölgə idi, amma bu il 4, Mosul isə 8 bölgəyə ayrılıb. Bu mexanizm üsulunun hələ müsbət effekt verə biləcəyi məlum deyil. Partiyalar da bu seçkilərə toparlanırlar. Xalq bu seçkilərə də ümid bağlamır. Seçki məsələsində İraq hökuməti BMT və digər beynəlxalq təşkilatlarla razılaşmadı, gözləmə mövqeyi tutdu. 2018-ci ildə keçirilən seçkilər saxtakarlıqlarla yadda qaldı. Parlamentin indiki üzvlərinin əksəriyyəti həmin saxtakarlıqla mandat əldə ediblər. Hökumətdəki olan hər partiyanın nüfuz edə biləcək bəlli bir nazirliyi var. Saxta mandata sahib olan millət vəkilləri və ana partiyanın bəlli nazirliklərinin başları ancaq pul qazanmağa qarışıb. Düşünürəm ki, bu seçkilər də İraqa müsbət heç nə gətirməyəcək.

- ABŞ-ın İraq siyasətinə münasibətinizi və bu siyasətin İraq-Türkiyə münasibətlərinə təsirini bilmək istərdik.

- Təbii ki, ABŞ İraqda sabitliyin bərpasına nail ola bilmədi, ölkənin və əhalinin təhlükəsizliyini qorumadı. Xalq bu məsələdə ABŞ-dan narazı və şikayətlidir. Bundan başqa ABŞ İraq dövlətinə arzu edilən yardımı göstərmədi. İraqda İranpərəst qüvvələrlə ABŞ arasında qarşıdurmalar da mövcuddur. Bu da İraqdakı sabitliyin pozulmasını gücləndirir. ABŞ Türkiyənin də İraqa təsir etməsini istəmir. İranın ölkəyə təsirinə göz yumub, amma Ankaranın burada olmasının qarşısını almağa çalışır. Xalq ABŞ-dan İraq üçün çox şeylər gözlədi, ümid etdi, amma rəsmi Vaşinqton xalqın gözləntilərini həyata keçirmədi.

- ABŞ-ın İraq başda olmaqla bölgədən çəkiləcəyi təqdirdə vəziyyətin necə dəyişə biləcəyini düşünürsünüz?

- İraqda İran-ABŞ çəkişməsi mövcuddur. Biz ABŞ hərbisinin ölkədən çıxmasını istəyirik. Amma digər məsələlərdə işbirliyində olmasından bir zərər görəcəyimizi də düşünməliyik. Əgər ABŞ bölgədən çəkilərsə o zaman ərəb dövlətləri və Türkiyənin bura təsiri artar. İran onsuz da burada böyük təsir gücünə malikdir.

- Türkiyənin Orta Şərqdəki siyasəti və buradakı mövqeyi ilə bağlı fikirlərinizi bilmək istərdim.

- Türkiyənin tarixən Orta Şərqdə bir rolu olub. Orta Şərq xalqlarının - ərəblər, farslar, kürdlər, əfqanlarla mədəni bağları olub. Rəsmi Ankara fələstin məsələsi başda olmaqla Orta Şərqdə sabitliyin, barışın tərəfdarı kimi çıxış edib. Suriyada Əsəd rejiminə qarşı sərt mövqe nümayiş etdirib, suriyalılara qucaq açıb. Orta Şərq qaynayan bir qazandır, burada baş verən hadisələrə müdaxilə edən qüvvələr asanlıqla buradan təmiz formada çıxa bilmir. Türkiyənin İraq, Suriyanın ərazi bütövlüyünün dəstəkləməsi siyasəti var. Son aylarda Türkiyə Misir və ərəb dünyası ilə münasibətlərini təmin etmək üzrədir. Amma Türkiyə ehtiyatla davranır, çünki burada onun mənffəti var. Orta Şərqdə təkcə Türkiyə yox, ABŞ, Avropa, İran, Rusiya da var, Çin də artıq gəlib. Bunlarla birlikdə Orta Şərqə yeni nəfəsin, sabitliyin gəlməsini arzulayırıq. Bölgədə sabitliyin bərpasını, xalqlar arasında münasibətlərin, işbirliklərinin olmasını istəyirik.

- Riyaz bəy, Kərkükdəki vəziyyətdən danışaq, necədir, İraq hökumətinin türkmənlərə münasibətini necə qiymətləndirirsiniz? Türkmənlərin hüquqlarını qorumaq üçün hökumət hansı addımları atır.

- İraq türkmənlərinin mərkəzi Kərkük hesab olunur. Kərkük, Mosul, Diyalə türkmənlərinin fərqli sıxıntıları, problemləri var. Məsələn, Bayat bölgəsi və Mosuldakı türkmənlər əzab, əziyyət içindədirlər, İŞİD onların yaşayış məskənlərini dağıtdı, didərgin düşüblər. Türkiyədə, İraqın ərəb şəhərləri – Bağdad, Mosul, Kərbəlada yaşayırlar, hələ də evlərinə dönə bilmirlər. Kərkükdə də vəziyyət pisdir, iki ildir ərəb siyasəti yürüdülür. Səddamın prezidentliyi dönəmində də bu siyasət vardı, sonradan kürdçülük siyasəti yürütdülər, indi yenə ərəb siyasəti mövcuddur. Dövlət idarələrində vəzifələrdə ərəblər oturub. Şəhər baxımsız qalıb, demək olar ki, həyat ölüb. Təhlükəsizliyimizə belə zəmanət istədiyimiz formada deyil. İŞİD-in qorxusundan, zülmündən qaçıb Kərkükə gələn yüz minlərlə ərəb bir daha geri dönmək istəmir. Demoqrafik dəyişim Kərkükdə ciddi sıxıntılar yaşatdı. 9 türkmən partiyası son iki ayda seçim ittifaqında toplandılar. İraq siyasi tarixində ilk dəfə olaraq türkmən partiyalar bir ittifaqda koalision formada cəmləşiblər. Xalq bu addımı alqışladı, ümidverici bir addım atılıb. Amma İraq hökuməti türkmənlərin haqq və hüquqlarını qorumaq istəyində deyil, buna biganə yanaşılır. Bu hökumətin acızliyindən xəbər verir. İŞİD-dən ən çox zərər görən türkmən bölgələri olub. Hökumət bu barədə fikirləşmir ki, türkmənlərə dəyən maddi, mənəvi zərər ödənilsin, ən azından hüquqları və haqları qorunsun.

- İraq türkmanları, etnik qohumluq, dil, həyat, ədəbiyyat, adətlər və s. məsələlərə görə digər türk etnik qruplarla müqayisədə Azərbaycan xalqına yaxındır. Türkməneli-Azərbaycan münasibətləri necə inkişaf etdirilə bilər? Təkliflərinizi bilmək istərdim.

- İraqda türkmənlər Azərbaycan xalqının bir parçasıdır. Anadoluda yerləşən türkmənlər, xüsusən də Talaf bölgəsində İran üzərindən gəlib orada məskunlaşan türkmənlər Azərbaycandan olan qardaşlarımızdır. Bir neçə il öncə Azərbaycana, Bakıda səfərdəydim, özümü Kərkükdə olduğu kimi hiss edirdim. Tariximizi, keçmişimiz, mədəniyyətimiz, dilimiz, dinimiz, müsiqimiz eyni. Azərbaycanın Kərkükdə Mədəniyyət mərkəzlərinin açılmasını istərdik. Türkməneli bölgələrinin buna daha çox ehtiyacı var. Kərbəla, Nəcəf kimi müqəddəs yerlərin azərbayucanılar üçün də ziyarətgah olduğundan bu yerlərdə də nümayəndəliklərin açılmasını istərdik. Ticari iş birliyi də əhəmiyyətli ola bilər və azəraycanlı iş adamlarının bölgəyə sərmayə yatırmalarının faydası ola biləcəyini düşünürəm. İran, türk və Qərb şirkətləri zatən buradadırlar. Azərbaycanlı qardaşlarımızın da burada təsirini arzulayırıq. Səddamın dövründən bu yana türkmən iş adamlarının qarşısı elə kəsilmişdi ki, bu gün onlar Azərbaycana gəlmək imkanından belə məhrumdurlar. Bağdadda çox az bir təsir gücündəydilər. Sonradan bunu siyasi bir çevrəyə saldılar. İraqdakı iqtisadi düzən elə bir səmtdə siyasiləşdirildi ki, türkmən iş adamları üçün maneələr yarandı. İşbirliyinin tərəflərə bir xeyri olar. Azərbaycanlı qardaşlarımız da türkmənelini öz parçaları qəbul edirlər. Biz türk dünyasının bir parçasıyıq. Azərbaycanın burada gözü olmalıdır. Azərbaycanın Bağdaddakı səfirliyindən çox gözləntilərimiz var. Türkməneli bölgəsini ziyarət etməsini gözləyirik. İranlılar, amerikalılar, türklər, Qərb diplomatları ziyarət ediblər. Nədən qardaşlarımız bura gəlməsinlər?

- Türkmənlər Qarabağ münaqişəsində həmişə Azərbaycanı dəstəkləyiblər. Hətta əllərinə silah alıb Qarabağda döyüşmək istədiklərini dilə gətirdilər. Kərkükdə Qarabağın azad edilməsi və ermənilər üzərində qələbə necə qarşılandı?

- İraq türkmənləri Qarabağı öz torpaqları hesab edirlər. Qarabağın ermənilərin işğalından azad edilməsi xəbərini sevinclə qarşıladıq. Qarabağ işğalda olduğu bir zamanlarda çox sayda türkmən əlinə silah alıb orada vuruşmağa hazır olduqlarını bəyan etmişdi. Hətta millət vəkilləri də bu aksiyaya qoşulmuşdular. İŞİD-dən bir çox bölgənin azad edilməsində şücaət göstərən Muxtar Musəvi adlı türkmən komandanı olmuş millət vəkili də Qarabağın Qurtuluş Hərəkatına qoşulmağa hazır olduğunu bildirmişdi. Azərbaycanın qələbəsini sevinc göz yaşlarımızla, qürurla qarşıladıq.

- Azərbaycan-Türkiyə qardaşlığı gücləndikcə düşmənlərin naharatlıq və təşvişini necə başa düşmək olar?

- Azərbaycan-Türkiyə iki dövlət bir millət anlaşıyı çərçivəsində addımlayır, qardaş dövlətlərdir. Bu qardaşlıq türk birliyinin yaranmasıa bir ümidverici stimuldur. Türk millətini bir-birindən ayrı salıblar. Zaman-zaman türk birliyini zəiflətmək üçün müxtəlif ölkələrdə türklərə qarşı qətliamlar həyata keçiriblər. İstəməyiblər ki, bu birlik yaransın, güclənsin. Artıq bu gün türk birliyinin formalaşması zamanı gəlib çatıb. Türk birliyinin olması sülh, barış deməkdir. Ümid edirəm ki, türk birliyi yaranacaq, güclənəcək. Azərbaycan-Türkiyə iki dövlət, bir millətdir. Ümummilli lider Heydər Əliyev belə deyib. Türkün düşməni həmişə narahat və təşviş içində olub.

- Turan dövləti qurmaq ideyası yüzillərdən bəri dünya türklərinin ürəyində yaşayan, bəzən alovlanan, bəzən yavaşıyan, amma heç zaman sönməyən bir ideyadır... Bu ideya gerçəkləşə bilərmi?

- Turan ideyasını addım-addım reallaşdırmaq olar. Türk birliyinin möhkəmlənməsi üçün türk dövlətləri arasında sağlam mühit formalaşmalıdır, bütün sahələrdə işgüzar əlaqələr qurulmalıdır. Ən qısa zamanda hədəfimiz türk birliyinə nail olmaqdır. Bu birliyin yaranması biz türkmənləri də sevindirər, baxmayaraq ki, biz İraq vətəndaşlarıyıq. Amma İraqda türk dünyasına bir körpüyük. İraq da bizim vətənimizdir buradakı heç bir xalqa, dövlətə qarşı çıxış etməmişik. Sadəcə, biz milli haqlarımızı konistitusion çərçivədə qorunmasını tələb etmişik. Türk olaraq doğulduq, türk olaraq yaşamaq üçün mücadilə apardıq. Türk öz tarixini qorumalı və onu yaşatmalıdır. Bu şanlı tarixdir. Türkün tarixi həmişə qəhrəmanlıqla, mərdliklə, cəsarətlə yazılıb. Türk tarixdə belə qalıb.
Rus sülhməramlıları işğal bazalarına çevrilə bilərlərVitali Kulik: “Kiyevin nüvə silahını itirdiyinə görə çox təəssüflənirəm”

Mart-aprelin son həftələrində Rusiyapərəst separatçılarla Ukrayna qüvvələri arasında sərhədə rus qoşunlarının yığılması fonunda toqquşmalar baş verdikdən sonra bölgədə ciddi eskalasiya qorxusu artdı. Donetskdə Ukrayna ordusu ilə Rusiyanın dəstəklədiyi separatçılar arasında toqquşma baş verdi. Tərəflər sərhədə qoşunlar topladı. Dünya iki ölkə arasında müharibənin başlaya biləcək anını gözlədi. Ukrayna Prezidenti Vladimir Zelenski Rusiya Prezidenti Vladimir Putinə görüşüb danışmaq üçün bir istək göndərsə də, hələlik bir cavab almadı... Rusiya qoşunlarını geri çəksə də Ukraynanın şərqində yerləşən Donbasda da vəziyyət hələ gərgin olaraq qalır. Ötən ayın sonlarında Rusiyadan dəstək alan separatçıların açdığı atəş nəticəsində Donbasın Peski bölgəsində 1 Ukrayna hərbçisi həlak olub.

Avrasiya.net xəbər verir ki, Ukrayna Vətəndaş Cəmiyyəti Araşdırma Mərkəzinin direktoru, politoloq Vitali Kulik “Xalq Cəbhəsi”nə verdiyi müsahibəsində daha çox Rusiyanın bölgədəki imperialist siyasətinə toxunub.

- Cənab Kulik, dünya iki ölıkə arasında müharibənin başla biləcəyini gözləyirdi, tərəfləri sakitləşdirən nə oldu?

- Düşünmürəm ki, sərhəddəki aprel eskalasiyası zamanı söhbət geniş miqyaslı müharibəyə hazırlaşmaqdan gedir. Daha doğrusu, Putinin Ağ Evdəki yeni rəhbərliklə danışıqlara başlamazdan əvvəl "payları artırmaq" üçün ən sevdiyi hiylə idi. Rusiya əlverişli bazarlıq mövqelərinə ehtiyac duydu. Kreml amerikalıların zəifliyini görən kimi dərhal sərhəddən vaz keçdi. ABŞ, Şimal Axını 2-yə qarşı sanksiya tətbiq etməməyə və ruslara bunu tamamlamaq imkanı verməyi qəbul etdi. Bu, Moskva üçün vacib bir geopolitik qələbədir. Digər tərəfdən, Ukraynanın özünə genişmiqyaslı hərbi təcavüz təhlükəsi hələ də qalır. Putin həqiqətən belə bir varianta hazırlaşsaydı, sərhəddəki qoşunları yoxlamaz və dərhal hücuma keçərdi. Rusiyanın sərhəddə “təlimlər” və “eskalasiyalar” olmadan hücum edəcək qədər qüvvəsi var. Ancaq Moskva bilir ki, istənilən işğal Ukrayna ordusunun müqaviməti ilə qarşılanacaq. Rusiyanın işçi qüvvəsinə və infrastrukturuna ciddi ziyan vura bilərik.

- Rusiyanın bu məsələdən çıxmasını, yəni sərhəddən çəkilməsini necə izah edərdiniz?

- Yuxarıda qeyd etdiyim kimi, çox güman ki, söhbət Putinin bir daha güzəştlərə getməsi ilə bağlı idi. Birincisi, aprel ayında Baydenin ətrafı Şimal Axını 2 qaz kəmərinə qarşı yeni sanksiyalar tətbiq etməyəcəklərini söyləməyə başladı. Bu, sərhədimizdəki eskalasiyanın bitməsinə təsadüf etdi. İkincisi, Avropa (Almaniya və Fransa) Rusiyaya yeni bir "təxirə salma" gündəmi təklif etdi. Buraya Ukraynanın NATO və AB-yə gedən yolu ehtiva etməməsi, təhlükəsizlik və sərhəd nəzarəti məsələlərini həyata keçirmədən Ukraynanı Minsk razılaşmalarının siyasi hissəsini yerinə yetirməyə məcbur etmək üçün Kiyevə təzyiqlər daxildir. Üçüncüsü, Putin bir daha dünya mediasının diqqət mərkəzində oldu. Kreml ABŞ-ın və AB-nin hərəkətlərini əks etdirmədi, ancaq gündəmini Qərbə yüklədi, Vaşinqton və Brüsseli güzəştə getməyə məcbur etdi. Putin bu turu qazandı.

- SSRİ dağılanda Ukrayna Rusiyadan sonra ən böyük silah mirasını buraxdı. Ukraynanın nüvə silahı var idi. Ukrayna və Qazaxıstan, ABŞ və Rusiyanın yalançı təhlükəsizlik vədlərinə inanaraq atom bombalarından imtina etdilər. Bir vaxtlar Ukraynanın nüvə arsenalını geri qaytaracağı barədə şayiələr yayılmışdı. Buna münasibətinizi bilmək istərdim.

- Bu asan bir sual deyil. Bir şeyi deyəcəm, texnoloji cəhətdən Ukrayna nüvə ittiham arsenalını bərpa edə və bu ittihamları Moskvaya və Sankt-Peterburqa çatdırmağı bacaran raket daşıyıcıları yarada bilər. Kadrlarımız, texnologiyamız və buna siyasi iradəsi olan insanlar var. Lakin Ukraynanın hazırkı rəhbərliyi əvvəlki hakimiyyətlərin siyasətinin girovundadır. Əgər Kiyev bu gün nüvə arsenalının bərpasını elan edərsə və nüvə silahının yayılmamasına dair mövcud razılaşmalardan çıxsa, biz Qərbin nəzərində, Rusiya təcavüzünün qurbanından təhlükəli üçüncü bir ölkəyə çevriləcəyik. Belə bir şəraitdə, ABŞ və AB-nin bizə kömək etmək yox, ruslarla birlikdə başqa bir "humanitar müdaxilə" təşkil edəcəklər. Bəli, Kiyevin nüvə silahını itirdiyinə görə çox təəssüflənirəm. Bəlkə də bizdə olsaydı tarix tamamilə fərqli bir şəkildə inkişaf edərdi. Ancaq həqiqi vəziyyətindən çıxış etməliyik. İntiqam silahı kimi bir çəkindirici vasitə olaraq "kiçik nüvə bombası" yarada bilərik. Ancaq Ukraynanın hazırkı siyasi rəhbərliyi bunların öhdəsindən gələ bilməyəcək. Digər tərəfdən, müdafiə sənayesini Rusiya təhdidinə asimmetrik bir cavab yaratmaqda cəmləşdirmək daha doğru olardı.

- Ukrayna Avropa Birliyinə üzv olarsa, Rusiya bunu necə qarşılaya bilər, Ukrayna üçün yeni təhdidlər yarana bilərmi?

- Ukrayna AB-yə üzv olan zaman, çox güman ki, artıq bir müddət NATO-da olacağıq. Bu səbəbdən Rusiyanın bizi hədələyə biləcəyi çətin görünsün. Bununla birlikdə, Rusiya Ukraynanın AB-yə gedən bu yolunu mümkün qədər çətinləşdirmək üçün əlindən gələni edəcək. Bu yolda bizi ən çətin sınaqlar və risklər gözləyir: a) genişmiqyaslı silahlı işğal; b) hər cür "qiyam" və "çevriliş cəhdləri"nin ilhamlanması; c) Ukraynanın təslim olmasını müdafiə edən rusiyapərəst partiyalara dəstək vermək; d) Ukraynada daxili siyasi və iqtisadi xaos üçün şərait yaratmaq (təəssüf ki, ukraynalılar bunun üçün böyük mütəxəssislərdir).

- Zelinski qeyd edib ki, Avropanın gələcəyinin taleyi torpaqlarımızda həll olunur. Avropa-Rusiya qarşıdurmasının Ukrayna məsələsində nə vəd etdiyini düşünürsünüz?

- Bəli. Bir növ Zelenskinin düşüncəsini bölüşürəm. Avropanın gələcəyi Ukraynada həll olunur. Məsələ burasındadır ki, bu dəyərlərin, kimliyin gələcəyi, Avropa bürokratiyası və Avropa qurumlarının necə davranacağından asılıdır. Rusiyanın təcavüzünə müqavimət göstərmək və ya Putinə sakitcə təslim olmaq iradəsi nə qədər olacaq? Fransa və Almaniyanın keçmiş baş nazirlərinin istefasından dərhal sonra Rusiya şirkətlərinin nəzarət şuralarında necə olduqlarını görürük. Və sonra mütəxəssislər özlərinə sual verirlər ki, nə üçün Fransa, Almaniya və ya Avstriya açıq şəkildə Rusiyapərəst mövqe tutdu? Avropa sakinlərinin Rusiya təbliğatına və saxta xəbərlərə necə “qapıldıqlarını” görürük. Avropa ölkələrindəki bəzi partiyaların Kremlin qanlı pulları üzərində mövcud olduqlarını başa düşürük, buna görə də Krımın ilhaqına və ya Donbasın Rusiya tərəfindən işğalına haqq qazandırırlar. Avropanın gələcəyi Ukraynada həll olunur. Və bu bir məcaz deyil. 2015-2017-ci illərdə Severodonetskdəki Luqansk Regional Hərbi-Mülki İdarə rəhbərinin müşaviri idim. Və yaxşı xatırlayıram ki, Stanytsia Laqanskaya körpüsündəki postda, Ukrayna bayrağından əlavə AB bayrağı da asılıb. Uşaqlarımız Avropanın rus faşizminə qarşı müdafiəsində ön sıralarda xidmət edirlər.

- Avropa Rusiyanı parçalamaq və zəiflətmək niyyətindədir. Rusiyaya qarşı sanksiyaların genişləndirilməsi məsələsi belə gündəmdədir. Qərb bu kimi məsələlərdə məqsədinə çata biləcəkmi?

- Avropa Rusiyanı parçalamaq istəsəydi, mən hər cür şəkildə qarşılayardım. Təəssüf ki, Avropa liderlərinin Rusiya imperiyasının bölünməsini strateji hədəf kimi qəbul etməyə hazır olduğunu görmürəm. Rusiya Federasiyası bir dövlət quruluşu olaraq mövcudluğunu dayandırmalıdır. Moskvanın əzdiyi bütün xalqlar dövlət müstəqilliyini qazanmalıdır. Lakin AB bu barədə danışmaq istəmir. Brüssel insani nəticələrdən, miqrantlardan və nüvə terrorizminin problemlərindən qorxur. Buna görə də avropalılar bu gün Rusiyanı parçalamaq yox, Kremlin ambisiyalarına güzəştə gedərək onunla barışmaq istəyirlər. Putin isə bu cür güzəştləri "dialoqa hazır olmaq" kimi deyil, zəiflik kimi qəbul edir. Brüssel, Ukraynanı qurban verməklə Moskva ilə münasibətlərini yenidən qurmaq istəmir. Bu baş verdikdən sonra Avropanın özü uzun sürməyəcək.

- Rusiyanın MDB-dəki hegemonluğuna son qoymaq üçün nə etmək lazımdır, hansı siyasət aparılmalıdır?

- Putindən sanksiyaların nəinki Rusiyadakı hakim təbəqəni boğduğu, eyni zamanda Rusiyanın özündə də adi insanlar üçün dözülməz bir atmosfer yaratdığını göstərən super zəhərli bir xarakter yaratmaq lazımdır. Başa düşürəm ki, Rusiya artıq totalitarizmə gedir. Ukrayna Maydanının analoqu orada mümkün deyil. Moskvada yalnız saray çevrilişi və ya üsyan mümkündür. Beləliklə, rusların bu yolla getməsinə kömək etməliyik. Ancaq edilməli olan əsas şey, məhdudiyyətlər, sanksiyalar matrisi yaratmaq və Rusiya tərəfindən ABŞ - Aİ və dünyadakı müttəfiqləri səviyyəsindəki çağırışlara dərhal cavab verməkdir. Embargo, təcrid, təzyiq, işin dayandırılması, texnologiya əldə etməkdən imtina, faiz artımları - bunlar indi Vashinqton və Brüsseldə çatışmayan anti-Rusiya siyasətinin alətləridir. Postsovet məkanındakı ölkələrə gəldikdə, Rusiya olmadan regional inteqrasiyanı bərpa etməliyik.

- Cənab Kulik, dünya Kremlin Dnestryanı, Cənubi Osetiya, Abxaziya, Krım, Donbas, Qarabağdakı təcavüzkar siyasətinin şahidi oldu. Ancaq susdu...

- Təəssüf ki, tarix yalnız bir şeyi öyrədir - heç nə öyrətməməyi. Dünya, 1938-ci ildə Çexoslovakiyadakı ərazi güzəştləri hesabına Hitleri sakitləşdirmək üçün Münhendəki kimi səhv etdi. Bir il sonra II Dünya Müharibəsi başladı. Rusiya da eynidir. Qərb 1992-94-cü illərdə Dnestryanı və Cənubi Qafqazda (Abxaziya və Cənubi Osetiya) Moskvanın imperiya sarsıntılarını görmədi. Hər şey imperiyaların parçalanmasını müşayiət edən etno-milli qarşıdurmalara aid edildi. Bundan sonra Qərb Moldova və ya Gürcüstana real yardım təklif edə bilmədi. O dövrdə postsovet məkanı rusların asayişi qorumalı olduqları “müvəqqəti parçalanmış” kimi görünürdü - 2008-ci ildə Rusiya Gürcüstanı işğal etdikdə. Qərb də Putini sakitləşdirməyə çalışdı. Hamımız Sarkozini və onun Rusiya-Gürcüstan münaqişəsindəki mülayimliyini xatırlayırıq. Qərb Tbilisiyə iqtisadi yardımla məhdudlaşdı. Lakin güc və hücumla cavab vermək lazım idi. Bəlkə o zaman Kreml fərqli davranardı və 2014-cü ildə Krım və Donbasın işğalı olmazdı.

- Azərbaycan Ermənistan üzərində qələbə qazandı, Qarabağ azad edildi. Ancaq Rusiya hərbçilərini yenidən sülhməramlı adı altında oraya yerləşdirdi. Sizcə əsas məqsəd nədir – sabitliyi, təhlükəsizliyi qorumaq, yoxsa...

- Putinin Qarabağdakı əsas hədəfi Rusiyanın bölgədəki varlığını göstərməkdir. Bu, son zamanlarda Moskvaya xoşagəlməz sürprizlər gətirən Ermənistanla deyil, bütün Cənubi Qafqaz bölgəsi ilə əlaqədardır. Müəyyən şərtlərdə, Rus sülhməramlıları 2008-ci ildə Abxaziya və Cənubi Osetiyada olduğu kimi hər zaman işğal bazalarına çevrilə bilər. Orada rus "sülhməramlıları" birdən-birə faktiki olaraq Rusiyanın işğalı altındakı ərazilərdə hərbi bazalarına çevrildi. Rusiyanın hərbi varlığı, Türkiyənin işğaldan azad edilmiş Qarabağ ərazilərinin taleyində iştirakı ilə qismən qarşı-qarşıya qalır. Bakı Ankara ilə Moskva arasındakı ziddiyyətlər üzərində oynaya və beləliklə Putinin bölgədəki iştahını cilovlaya bilər. Rus "sülhməramlıları"na diqqət yetirmək və hər cür şəkildə missiyanın səlahiyyətlərinin genişləndirilməsini dayandırmaq lazımdır. Bəlkə zamanla Bakı onlardan qurtula bilər.
Rusiya qorxur ki, Bakı onu bölgədən birdəfəlik çıxararAvrasiya.net Milli Məclisin deputatı, BAXCP sədri Qüdrət Həsənquliyev Ovqat.com-a müsahibəsini təqdim edir:

- Şuşa Bəyannaməsi imzalanmamışdan əvvəl NATO ölkələrinin liderlər sammiti keçirilirdi və Türkiyə Prezidenti Rəcəb Tayib Ərdoğan da həmin toplantıda iştirak edəndən sonra Azərbaycana gəlmişdi. Maraqlıdır ki, Şuşa Bəyannaməsi imzalandıqdan bir gün sonra ABŞ prezidenti rusiyalı həmkarı ilə görüşdü və sanki Ukrayna məsələsində Rusiyaya güzəştə getdi. Bu görüşü və NATO sammitini necə qiymətləndirirsiniz?

- Mən həmişə demişəm ki, Rusiya nüvə dövlətidir və çox böyük əraziyə malikdir; bir ucu qərbdə, bir ucu şərqdə, bir tərəfində günəş çıxanda digər tərəfində günəş batır. 17 milyon kv/km-dən çox ərazisi var. Dünyada ən çox - 6 mindən artıq nüvə başlığına sahib olan ölkədir. Nüvə gücünə görə ABŞ-dan belə qüdrətlidir. Həmin nüvə başlıqlarını hədəflərə çatdıracaq ballistik raketlərə, təyyarələrə, sualtı qayıqlara, gəmilərə malikdir. Ordusu müasir silahlarla təchiz olunub. Belə bir dövlətlə hərbi qarşıdurmaya getmək bəşəriyyət üçün çox qorxuludur. Ona görə də hesab edirəm ki, təkqütblü dünya alınmayacaq. Üstəlik, Çin faktoru da getdikcə daha aydın şəkildə ortaya çıxır. Çin iqtisadi və hərbi baxımdan baxımdan gücləndikcə, öz şərtlərini diktə etməyə başlayır.

Rusiya SSRİ-nin hüquqi varisi kimi dünyada qlobal məsələlərin müzakirəsi zamanı onun mövqeyinin öyrənilməsini və nəzərə alınmasını istəyir. Ona görə də bu cür nəhəng hərbi gücə sahib dövlətlərin mövqeyi nəzərə alınmalıdır. Onlarla hərbi qarşıdurmaya getməkdənsə, əməkdaşlıq edilməlidir. Dünyanın nəhəng dövlətlərinin tamamilə təcrid olunması, kənara atılması ağır nəticələr törədə bilər. Xatırlayırsınızsa, Rusiya Prezidenti Vladimir Putin Co Baydenlə görüşdən əvvəl Ukrayna ilə yaşanan münaqişənin səbəbləri barədə Rusiyanın mövqeyini bir daha açıqladı. Açığını deyim, Qərb Ukrayna məsələsində Ukraynanın maraqları baxımından ciddi taktiki səhvə yol verdi. Bəlkə də bu səhvlərə yol verilməsəydi, Ukraynadakı konfliktdən qaçmaq olardı və Ukrayna da ərazi bütövlüyünü qoruyardı. Qərb tələsməyib, əgər uzun illər ərzində iki slavyan xalqı düşmən etmək istəmirdisə, Rusiyanın da mövqeyini nəzərə almalıydı və o zaman indiki problemlər də yaşanmayacaqdı. O vaxt Yanukoviç həqiqətən də razılaşmışdı ki, 6 aydan sonra, payızda növbədənkənar seçkilər keçirsin və həmin seçkilərdə onun yenidən seçilməsi mümkünsüz məsələ idi. Rusiya da Yanukoviçin müttəfiqi kimi öz sifətini qoruyub saxlamaq istəyirdi. Amma Qərb dedi ki, Ukrayna suveren dövlətdir, xalq necə istəyirsə, o cür olmalıdır, əgər Yanukoviçi bu gün devirmək mümkündürsə, bu gün də qovmaq lazımdır. Qərb Maydandakı demokratik qüvvələrə imkanı olduğu halda heç bir təsir göstərmədi. İmkan vermədi ki, Ukraynadakı dəyişiklik sivil qaydada və qanun müstəvisində həyata keçirilsin. Onlar xalqın dəstəyini hiss etdilər və Yanukoviçin də müəyyən zəifliyindən istifadə edib onu devirdilər. Sonda indiki nəticələr baş verdi. Rusiya da sanki acığa əvvəl Krımı, sonra da Donbası işğal etdi. Onu demək istəyirəm ki, Qərb Rusiyanı nəzərə alıb, onunla daha hörmətlə davransaydı, əməkdaşlıq yolunu seçsəydi, nəticələr indiki kimi ağır olmazdı. Hesab edirəm ki, Bayden də artıq bunu başa düşür. Bilir ki, Rusiyanı tamamilə kənarda qoymaqla bu işi həll edə bilməz. Rusiya iqtisadiyyatının strateji sahələrinə ona görə sanksiyalar tətbiq olunmur ki, Moskvanın nəyisə bəhanə edib müharibəyə başlayacağından çəkinirlər. Bu müharibə isə artıq fəlakət deməkdir. Bu səbəbdən mən də hesab edirəm ki, Qərb Rusiya ilə dialoq yolunu seçməlidir, anlamalıdırlar ki, təkqütblü dünya olmayacaq. Əməkdaşlıq yolu ilə münasibətləri tənzimləməyə çalışmalıdır...

- Prinsipcə, Bayden də bu yolu seçdi. Avropaya gəldi, NATO üzvlərinin fikrini aldı və Putinlə danışıqlara getdi. Necə hesab edirsiniz, bundan sonra Rusiyanın mövqeyini dəyişdirmək, xüsusilə də Ukrayna və Krım məsələsində güzəştə getməyə həvəsləndirmək mümkün olacaqmı?

- Yox, inanmıram. Putin Rusiyaya rəhbərlik etdiyi müddətcə, Krıma fərqli yanaşma mümkün olmayacaq. Krımın Ukraynaya qaytarılması məsələsi zamanın hökmünə buraxılmalıdır. Hazırda Şərqi Ukraynada, yəni Donetskdə Ukraynanın ərazi bütövlüyünün təmin olunması, suverenliyinin tanınması, Rusiya ilə sərhədlərin müəyyənləşdirilməsi kimi məsələlər Normand dördlüyünün gündəmində dayanır. Mən eyni şəkildə Putinin hakimiyyəti dövründə Gürcüstan və Moldovanın da ərazi bütövlüyü məsələsinin həllini mümkünsüz görürəm. Əgər Azərbaycan Putinin dövründə Qarabağ üzərində suveren hüquqlarını bərpa edə bilsə, bu, çox böyük uğur olardı.

- Sizcə, bərpa edə biləcəyikmi? Nəzərə alsaq ki, beynəlxalq vəziyyət də bizim xeyrimizədir, beynəlxalq dəstəyimiz də var, bütün bu üstünlüklərimizin real nəticəyə çevrilməsi üçün daha hansı addımları atmalıyıq?

- Sözün doğrusu, mən hələ 44 günlük müharibədən əvvəl öz fikirlərimi deyib, bəzi təkliflər vermişdim. Demişdim ki, problemin həllini Rusiya ilə danışıqlarda və anlaşmada görürəm. Rusiya qorxur ki, Azərbaycan onu bölgədən, o cümlədən Azərbaycandan birdəfəlik çıxarar. Çünki burda Türkiyə faktoru da var və biz qardaş ölkələrik. Ona görə elə bir şərait yaradır ki, Azərbaycan istəsə də bunu edə bilməsin. Mən də bu amilləri nəzərə alıb təklif edirdim ki, biz Rusiya ilə uzunmüddətli saziş imzalayaq, məsələn, Qəbələdə, yaxud başqa bir yerdə onun öz hərbi bazasını yaratmasına razılıq verək, Rusiyanın liderliyi ilə yaradılmış regional təşkilatlara (Avrasiya İqtisadi İttifaqı, Gömrük İttifaqı, KTMT) üzv olaq. Amma bunun qarşılığında Rusiya imkan verməlidir ki, biz Dağlıq Qarabağda öz suveren hüquqlarımızı bərpa edək. Təəssüf ki, təklif etdiyim həmin variant baş tutmadı. Rusiya konfliktin qorunub saxlanılmasını daha məqbul saydı. Açığı mən bilmirəm, danışıqlarda mənim təkliflərim, ümumiyyətlə, müzakirə olunubmu, amma inanıram ki, Prezident İlham Əliyev bu mərhələdə mümkün olan ən yüksək nəticəni əldə edib. Siyasət də elə budur: mümkün olanı əldə etmək bacarığı. Mən bundan sonra da Rusiya ilə danışıqları davam etdirməyin tərəfdarıyam. Moskva ilə Bakı arasında elə bir etimadlı münasibət qurulmalıdır ki, Rusiya əmin olsun ki, o, Azərbaycana Dağlıq Qarabağ üzərində suveren hüquqlarını bərpa etməyə mane olmayacağı təqdirdə, bölgədə öz nüfuzunu qoruyub saxlayacaq. Azərbaycanla strateji müttəfiq, tərəfdaş olaraq qalacaq və Bakı xarici siyasətini müəyyənləşdirərkən indiyə qədər olduğu kimi, bundan sonra da qonşularının, o cümlədən Rusiyanın maraqlarını nəzərə alacaq. Məsələn, Türkiyə NATO-nun üzvüdür, Türkiyə qoşunlarının Azərbaycanda yerləşdirilməsi NATO qoşunlarının ölkəmizdə olması deməkdir. Qonşularımızın narahatlığını nəzərə alıb həmişə bəyan etmişik ki, heç bir ölkə bizim ərazimizdən qonşu ölkələrə qarşı istifadə edə bilməz. Rusiyanın ərazi bütövlüyümüzün bərpasına töhvə vermədiyini görüb KTMT-dən çıxıb Qoşulmayanlar Hərəkatına üzv olmuşuq. Amma bundan sonra rəsmi Bakı görsə ki, Rusiya Qarabağda hərbi iştirakını daimi saxlamaq üçün Azərbaycana həmin ərazidə öz suverenliyini bərpa etmək imkanı vermək istəmir, onda bizim NATO ilə daha sıx əməkdaşlıq qurmaqdan, Qərbə tam inteqrasiya olunmaqdan, Türkiyə hərbi bazalarını ölkəmizdə yerləşdirməkdən başqa seçimimiz qalmayacaq. Türkiyə ilə birlikdə Rusiyanı belə bir seçim qarşısında qoymalıyıq ya dostluq, ərazi bütövlüyünə və suverenliyə hörmət, ya da münasibətlərə yenidən nəzər salınması. O zaman , ümid edirəm birinci variant seçiləcəkdir. Rusiya, Türkiyə və Azərbaycanın həyati mənafeləri tələb edir ki, dostluq və əməkdaşlıq edək.

- Qüdrət bəy, Azərbaycanın cənub qonşusu İranda yeni seçkilər keçirildi və bəlkə də ən mühafizəkar namizəd ölkənin prezidenti oldu. İranın daha da mühafizəkarlaşması dünyaya və Azəbaycana hansı vədlər verir?

- Doğrusu, İranda keçirilən prezident seçkilərinin ölkənin xarici siyasətinə hansısa təsir göstərəcəyinə inanmıram. Çünki prezidentlər İranda dövlətin xarici və daxili siyasətinin müəyyənləşdirilməsində böyük rol oynamırlar. Orada dövlətin siyasətini ali dini lider müəyyənləşdirir ki, o da xalq tərəfindən birbaşa seçkilərlə seçilmir. Prezidentlər də dini rəhbərin müəyyənləşdirdiyi siyasətin icrası ilə məşğul olurlar. Ona görə də İbrahim Rəisinin edə biləcəyi çox az şey var. Xamenei istəməyəcəyi təqdirdə ABŞ-la, Qərblə münasibətlərdə hansısa bir dəyişiklik etmək mümkün deyil. 1979-cu ildən bəri İranda çoxlu Prezident dəyişib, ancaq bunun İranın xarici siyasət kursuna heç bir təsiri olmayıb. Müsahibələrimdə onu da dəfələrlə vurğulamışam ki, İranın xarici siyasəti daha çox Rusiya ilə sinxronlaşdırılır. O cümlədən Azərbaycana münasibətdə. Biz dövlət müstəqilliyimizi əldə etdiyimiz gündən indiyə qədər daim görmüşük ki, Azərbaycanla bağlı Rusiyanın mövqeyi nə olubsa, İran da eyni mövqeyi tutub. Hazırda Rusiyanın Azərbaycanla münasibətləri yüksək səviyyədə olduğundan İrandan hər hansı təhlükə görmürəm. Üstəlik, Şuşa Bəyənnaməsindən sonra İran Azərbaycana münasibətdə daha hörmətli siyasət yürütməli olacaq, hər bir İran rəsmisi artıq milli kimliyini dərk etməkdə olan və öz doğma torpaqlarında- Cənubi Azərbaycanda yaşayan 30 milyonluq Azərbaycan türklərini ciddi siyasi faktor kimi nəzərə alacaqdır. Bunlarla yanaşı bizi İranla ortaq tarixi keçmişimiz, dinimiz, mədəniyyətimiz, humanitar əlaqələrimiz birləşdirir. Biz həm də yaxın qonşuyuq. Ağıllı qonşular isə bir-biri ilə çəkişmir, dostluq və əməkdaşlıq edirlər. Şimal-Cənub dəhlizinin fəaliyyətə başlaması ilə Rusiya və İranın əsas kommunikasiya əlaqələri, xüsusilə dəmir yoluyla yüklərin daşınması Azərbaycan üzərindən baş tutacaq. Qeyd etdiyim səbəblərdən İbrahim Rəisinin prezident seçilməsi İranla Azərbaycan münasibətlərini pisə doğru dəyişdirməyəcək.
"Özümə haqq qazandırmıram"Dünən 76 yaşı tamam olan keçmiş millət vəkili Hüseynbala Mirələmov "anews.az"a müsahibə verib.

Avrasiya.net həmin müsahibəsini təqdim edir:

- Məktəb yaşlarınızdan yazıb yaradırsınız. "Xalq yazıçısı" titulunu almaq istəyiniz olubmu?

- O titulları insanlara elə belə vermirlər. Cənab prezidentin verdiyi hər bir qərar və sərəncama hörmətlə yanaşıram və hesab edirəm ki, o titul adları alanlar buna layiqdir. Əgər nə zamansa layiq bilinsəm alacam. Bu mənim üçün problem deyil. Tək istədiyim budur ki, yazdığım əsərlər unudulmasın, kitablarımın daimi oxucusu olsun.

- Bir çox əsərləriniz tamaşaya qoyulub. Azərbaycanda yaradıcılıq mühitindən razısınızmı? Sizcə bu sahədən gəlir götürmək mümkündürmü ?

- Sovet hakimiyyəti dövründə ən varlı şəxslər yazıçılar idi. Çünki dövlət həm onların kitablarını çap etdirir, həm qonarar verir və əlavə olaraq onlar kitablarını sataraq qazanc əldə edirdi. İndi isə bu məsələ gündəmdə deyil. Yalnız kimin büdcəsi imkan versə öz kitabını çap etdirib sata bilir. Hesab edirəm ki, indi ona görə böyük ədəbiyyat yaranmır.Yazıçıların çoxunun kitab çap etdirməyə maddi imkanı yoxdur.Bu prosesdə dövlət dəstək göstərərsə çox gözəl ədəbiyyat mühiti yarana bilər.

Dövlət dəstəyi olmalıdır. Adamlar var böyük əsərlər yazır, amma çap etməyə maddi imkanları yoxdur.Dövlət tərəfindən müsabiqə yolu ilə qonarar verilsə həmin yazıçarın kitabları çap olunsa biz də bu sahədə böyük uğurlar əldə edərik.

- Siz həm də "Azəriqaz" sistemində çalışmısız. Azərbaycanda qazlaşmanın səviyyəsindən razısınızmı?

- Dünyada elə bir ölkə yoxdur ki,orada qaz verilməsi 99% olsun. Azərbaycanda 96 faiz qazlaşma böyük rəqəmdir. Şəhər və qəsəbələrin əksəriyyətində bu gün qaz problemi demək olar yoxdur. Hətta Lerikdə elə kəndlər var ki, vaxtilə ora maşın yolu belə yox idi, amma indi həmin ərazilərə qaz verilir. Uzun illər o sahədə rəhbər vəzifədə olmuşam. Bu sahədəki fəaliyyəti və dövlət dəstəyini yüksək qiymətləndirirəm.

- Dünən Elçibəyin doğum günü idi. Müsahibələrin birində oxumuşdum ki, 1992-ci ildə Sizi vəzifədən uzaqlaşdırıb və təxribatda günahlandırıb. Maraqlıdır sizi hansı təxribatda günahlandırıblar?

- Azərbaycan dövlət yanacaq komitəsində sədrin birinci müavini idim. Bir gün xəbərlərdən bildim ki, sədri və məni işdən çıxarıblar. Heç bir səbəb olmadan. Sakitcə işdən uzaqlaşdım. 3 gün sonra isə eşitdim ki, bizim üçün cinayət işi qaldırılıb. Baş prokrorun müavini televiziyada çıxışında deyib ki, guya biz Bakı şəhərində neftbazada beznin ola-ola biz benzinin satılmasının əleyhinə olmuşuq. Məqsəd isə əhalini Xalq Cəbhəsindən narazı salmaq olub. Məni prokrorluğa çağırdılar sual verdilər ki, niyə təxribat aparmısız, benzin verməməsiz? Müstənqiə sual verdim ki, sən oturduğun ağacın budağını kəsərsənmi? Dedi yox. İzah etdim ki, mən də həmin komitəyə, bezninin satışına cavabdeh olan şəxsəm. Necə belə bir iş görə bilərəm? Bir ay müddətində bizi süründürlər. Sübut tapılmadı. Sonra bu cinayət işinə xitam verildi. Dünən Elçibəyin doğum günü olub. Allah rəhmət eləsin. Mən ruhlara xəyanət və təhqir edən adam deyiləm.

- 1990-ci illərdə Azərbaycanda yaşanan siyasi böhranı necə qiymətləndirirsiz?

- Pis qiymətləndirirəm o dövrü. O vaxtlar içi mən olmaqla Heydər Əliyevə müraciət etdik. Uzun təhdidlərdən sonra Heydər Əliyev vəziyyəti gördü və xalqın inadlı təhkidi ilə hakimiyyətə gəldi. Bu gün də sabitlikdi, rahat yaşayırıq. Qaşığı qızıldan olmaq xoşbəxtlik deyil, xoşbəxtlik rahat və sakit yaşamaqdadır. O vaxtlar bulvara girəndə adamı soyurdular, toylara girib adamı basqın edirdilər. O günlər bir də Azərbaycanın həyatına qayıtmasın.

- Üç çağırış deputat olmusunuz. 2020-ci ildə nəticələriniz ləğv olundu. Sizcə bu qərar doğru qərar oldumu?

- Mərkəzi seçki komissiyası qərarı ləğv etdi. Mən şəxsən qərarın niyə ləğv olunduğunu bilmədim. Qələbə qazanmışdım. İnsanların böyük əksəriyyəti məni təbrik də etmişdi. MSK yəqin ki obyektiv bir səbəb tapıb ləğv edib. Seçkidə bu proseslər olur. Təəssüflənmədim. Görünür hardasa pozğunluq olub.

- Milli Məclisə yenidən seçkilər keçirilsə, namizədliyinizi verəcəksinizmi?

15 il deputat olmuşam. Kifayət qədər xidmətlərim olub. Artıq seçkilərdə iştirak etməyi düşünmürəm. Özümü tamamilə bədii yaradıcılığa həsr etmişəm.

- 15 il deputat olduğunuz dövrdə seçicilərinizə hansı vədi verib yerinə yetirə bilməmisiniz?

-33 saylı xətai seçki dairəsindən namizəd olmuşam. Hələ elə bir şey olmayıb ki, nəyisə vəd edim amma yerinə yetirməyim. Bəzi hallar olub ki, şəxsi maraqlar üçün müraciət ediblər və mən başa salmışam ki, bu mənim səlahiyyətimdə olan məsələ deyil. Gücümdə olan msələləri hamısını yerinə yetirmişəm. Bir dəfə yanıma gəlib dedilər ki, icra hakimiyyətinin sərancamı ilə burda böyük ev tikilir. Mən həmin sərəncama ləğv etdirdim və seçicilərim məni çağırıb ayağımın altında qurban kəsdilər.

- Pandemiya həyatınızda nəyi dəyişdi?

-Pandemiya ürəyimdə bəzi dostların itirilməsi kimi yadda qaldı. Hesab edirəm ki, bu bizə Allahın bir sınağı idi. Olmalı idi və oldu. Bəşəriyyətin sınağı idi. Ölkəmizdə pandemiya dəf olmaq üzrədir. Rəqəmlərə baxanda görərik ən az COVİD-19-dan ölüm sayı da bizim ölkədədir. Səbəb isə dövlətimizin ilk gündən bu işə məsuliyyətlə yanaşmasıdır.

- Müxalifətdən olan dostlarınız varmı?

- Sabir Rüstəmxanlı ilə dostuq. Müxalifətçi düşərgədədir.

- Milli Məclisdə elə deputatlar varmı hansı ki, onlardan zəng gözləyirsiz əksinə isə onlar sizi unudub?

- Böyük əksəriyyəti mənə zəng edir. Amma elələri də var başları işə-gücə qarışıb unudub. Heç kəs heç nədən sığortalanmayıb. Bunu deyə bilərəm ki, nə tökərsən aşına, o da çıxar qaşığına. Borcdur.

- Məlum video ilə gündəm oldunuz. Bizdə olan məlumata görə rektorla aranızda olan soyuq münasibətin nəticəsi olaraq həmin görüntülər 3 ay sonra yayıldı. Araşdırdınızmı həmin videogörüntüləri kim yayıb?

- Rektorla bizim universitetdən çıxan günə qədər çox isti münasibətlərimiz olub. Qarşılıqlı hörmət olub. Mənim üçün də təəccüblü oldu ki, video necə yayılıb. Araşdırmadım da bunu kim edib. Mənim üçün onun kim tərəfindən edilməsi əhəmiyyətli deyil. Bilirəm ki, Allah tərəfindən cəzasını alacaq. Onu deyə bilərəm ki, rektorla çox böyük incikliyim yarandı. Hadisəni eşidən kimi ərizəmi yazıb göndərdim. Bildirdim ki, ərizəmə qol çəksin. Düşündüm artıq orda işləyə bilmərəm.

- Niyə ərizə yazdınız ki?

- Qısa deyim ki, incidim. Səbəblərini demək istəmirəm. Biz bir-birimizə qardaş, dost deyirdik. Heç olmasa, ərizəmi alanda protokol xatirinə zəng edib təəssüf hissini bildirə bilərdi. Ən azı deyə bilərdi ki, kaş belə olmazdı. Reaksiyasız qaldı. Bu da məndə küskünlük yaratdı. İlk dəfədir danışıram bu haqda. Bilmirəm kim etdi bunu? Ən azı telefonla zəng edə bilərdi.

- Həmin video haqqında nə deyə bilərsiz? Keçmiş deputat yoldaşlarınız sizi qınadı. Buna münasibətiniz?

- Gəlin bu haqda heç danışmayaq. Kim tənqid edibsə özü bilər, öz işləridir. Bunu deyə bilərəm ki, mən qınanmalı idim, haqlı olaraq qınanmalı idim. Özümə haqq qazandırmıram. Amma məni kim qınamalı idi? Məni mənəvi haqqı olanlar qınamalı idi. Əksinə məni elə adamlar qınadı ki, onların heç mənəvi haqqı yox idi məni qınamağa.

- İndi nə ilə məşğulsuz?

- Yaradıcılıqla məşğulam. 4 min manata yaxın təqaüd alıram. Mənə artıqlaması ilə bəs edir. Dövlətimizdən, prezidentimizdən çox razıyam. Bu yaxınlarda "Erməni şərəfsizliyi" adlı kitabım çıxıb. 10 ildir bu kitabın yazılması üçün araşdırmalar aparırdım. Osmanlı imperiyası dövründən bu günə qədər terror təşkilatları barədə araşdırmalar etmişəm.

- Əsərlərinizdə yaşlı kişilərin gənc qızlara olan sevgisindən yazırsız. Niyə bu mövzu Sizə maraqlı gəlir?

- Məhəbbətin yaşı olmur. Bu nə vəzifəyə nə yaşa nə pula baxmır. Sevgi bir hissdir.Yazıçının fantaziyası lmasa yaza bilməz. Çox çətin bir peşədir. Yazıçılar yazmaqdan çox oxumalıdırlar. Gənc yazıçılara məsləhətim budur çox oxusunlar. İnsanları yalnız sevgi və məhəbbətlə dəyişmək olar.

- Əlinizdə ürək formasında döymə gördüm. Bunun tarixçəsi var?

- Əsgərliyə gedəndə nişanlım var di. Onun adına döymədir. Qayıtdıqdan sonra evləndik. Artıq balalarımız nəvələrimiz var. 50 ildir məni tanıyır. Məlum videoya da münasibəti neytral oldu. Əqidəmi, vicdanımı əxlaqımı yaxşı bilir. Rəhbər vəzifələrdə işləmişəm. Minlərlə qadın işçim olub. Qaz emalı zavodunun qadınları həmin video ilə bağlı saytların birinə böyük bir məktub ünvanladılar. Hər insanın həyatında kiçik qüsurlar olur. Mənim yoldaşım mənə dedi darıxma olan işdir. Sənin əxlaqına bələdəm. Lənət şeytana deyib mövzunu bağladıq. Ailəmdə hər şey qaydasındadır
Azərbaycan Ordusu dastan yazdı - Türk generalTürkiyənin ölkəmizdəki keçmiş hərbi attaşesi, briqada generalı Yücel Karauzun Axar.az-a müsahibəsi:

- Yücel bəy, bu gün Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin yaranmasından 103 il keçir. Həm Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti, həm də 1991-ci ildə müstəqilliyin bərpasından sonrakı illəri Silahlı Qüvvələr baxımından necə qiymətləndirirsiniz?

- Öncəliklə Azərbaycan xalqını Silahlı Qüvvələrin 103-cü ili münasibətilə ürəkdən təbrik edirəm. Azərbaycan Silahlı Qüvvələri 103 il bundan öncə Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti dövründə hər cür imkansızlığa, yoxluğa baxmayaraq, sadəcə bayraq, millət, dövlət sevgisi ilə bir araya gəlmiş insanlar tərəfindən təşkilatın, təchizatın, maddi-texniki bazanın və hərbi doktrinanın olmadığı dövrdə sıfırdan qurulmağa başladı. Əlbəttə, hamımız bildiyimiz kimi, AXC 23 ay yaşadı. 1991-ci ildə Azərbaycan öz müstəqilliyini elan etdikdən sonra isə ordu quruculuğunda yeni səhifə açıldı. İlk vaxtlarda Ordunun əlində silahlı, geyinməyə paltarı, maddi-texniki bazası yox idi. Azərbaycan Respublikası dünyada demək olar ki, ordusu olmayan dövlətlər sırasında idi. Ancaq Azərbaycan Silahlı Qüvvələri birincisi doktrina, ikincisi təhsil və təlim, üçüncüsü təşkilati, dördüncüsü silah-sursatın, digər vasitələrin təmini, beşincisi isə döyüş qabiliyyəti və milli ruh baxımından inkişaf etməyə başladı. Təbii ki, bugünlərə gələn və 44 günlük Vətən müharibəsində zəfər qazanan Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin tarixindəki önəmli məqamları aşağıdakı kimi ifadə edə bilərik. Bunlardan birincisi, 1970-ci illərdə ümummilli lider Heydər Əliyev tərəfindən peşəkar hərbi kadrların yetişdirilməsi məqsədilə Cəmşid Naxçıvanski adına Hərbi Liseyin açılmasıdır. Digər önəmli məqam isə hərbi kadrların yetişməsi üçün başda Türkiyə olmaqla, dünyanın bir sıra ölkələrinin ali hərbi təhsil ocaqlarına göndərilməsidir. Üçüncüsü, Türkiyədən peşəkar zabitlərin Azərbaycana gələrək hərbi təhsil və təlim proseslərində iştirakıdır. Eyni zamanda 1997-ci ildə Heydər Əliyev adına Ali Hərbi Məktəbin fəaliyyətə başlaması və 2001-ci ildə ilk məzunlarını verməsidir. Bütün bunlar Azərbaycana zəfəri gətirən əsas amil və faktorlardır.

- Azərbaycan və Türkiyə arasında mövcud hərbi əməkdaşlıq Silahlı Qüvvələrin təkmilləşməsində nə kimi rol oynadı?

- Azərbaycan 1994-cü ildən etibarən Türkiyənin NATO təcrübəsindən yararlanmağa başladı və təşkilatın “Sülh naminə tərəfdaşlıq” proqramı çərçivəsində fəaliyyətlərinə, müxtəlif kurslara qoşularaq heyətin müasir standartlara uyğun şəkildə yetişdirilməsini təmin etdi. Bu gün Azərbaycanın Türkiyədə və dünyanın müxtəlif inkişaf etmiş ölkələrində təhsil alan və yetişən hərbi kadrlarının sayı minlərlədir. Azərbaycan əsgəri gecə-gündüz demədən, hər cür hava şəraitində peşəkar döyüşçü olmaq, dövlət və millət uğrunda bayraqlaşma funksiyasını yerinə yetirə bilmək, 30 ilə yaxın müddətdə davam işğala, başıaşağı olmağımıza son qoymaq üçün təlimlərdə tər tökdü, təhsil aldı, öyrəndi. Türkiyə və Azərbaycan arasında 1994-cü ildə “Yüksək Səviyyəli Hərbi Əməkdaşlıq Haqqında” Anlaşma imzalandı, 2010-cu ildən yüksək səviyyəli məsləhətləşmələr aparılmağa və toplantılar keçirilməyə başlandı, 2012-ci ildən isə hər iki ölkədə müxtəlif hava-iqlim şəraitində və relyefdə birgə təlimlər keçirilməyə başlandı.

- Hazırda Azərbaycanda davam edən ordu quruculuğu prosesini necə qiymətləndirirsiniz?

- Cənab Ali Baş Komandan İlham Əliyev də hər zaman maddi-texniki bazanın möhkəmləndirilməsi və hərbçilərin xidmət şəraitinin, sosial vəziyyətinin yaxşılaşdırılması üçün Silahlı Qüvvələrə qayğı ilə yanaşdı. Bu məqsədlə Türkiyədən, İsraildən, Belarusiyadan, Ukraynadan, Rusiyadan müasir silah və texnikalar alındı, standartlaşma aparıldı, köhnəlmiş sistemlərdən istifadəyə son qoyuldu. Eyni zamanda 21-ci əsrdə ölkənin gücünü göstərən əsas faktorlardan olan Hava Hücumundan Müdafiə Qüvvələri yenidən quruldu və HHM sistemləri modernləşdirildi. Azərbaycan ilk dəfə 2016-cı il Aprel döyüşlərində sülh yoluyla olmasa, müharibə yolu ilə öz torpaqlarını işğaldan azad edə biləcəyinin mesajını verdi.

- Son olaraq 44 günlük Vətən müharibəsinin önəmi haqqında bəhs etməyinizi istərdik...

- Ötən ilin 12 iyul Tovuz hadisələrindən sonra 27 sentyabrda başlayan Vətən müharibəsində Azərbaycan dövləti Silahlı Qüvvələrinin gücünü bir daha dünyaya göstərdi. Azərbaycan Ordusu müharibə meydanında bütün hərbi sistemlərdən koordinasiyalı şəkildə istifadə etdi, böyük cəsarət və hünərlə döyüşdü, ancaq mülki əhaliyə toxunmayaraq öz dövlətinin ləyaqətini qorudu, nəticədə işğalda olan torpaqları azad edərək ölkənin ərazi bütövlüyünü təmin etdi. Digər tərəfdən Şuşa döyüşündə Xüsusi Təyinatlı Qüvvələr dastan yazdı və Şuşa döyüşü dünya hərb tarixinə keçdi. Bu möhtəşəm zəfər çoxsaylı təlimlərdə tökülən tərin hesabına, ən az sayda şəhid verməklə qazanıldı. Orduda əsgər və zabitin diqqət etdiyi birinci dərəcəli məsələ ölkə başçısının qayğısı, xalqın qayğısı və əlində olan silahların nə qədər müasir olmasıdır. 44 günlük Vətən müharibəsində sadaladığımız bu üç əsas komponent birləşərək dəmir yumruq kimi Ermənistanın başına enmişdir. Nəticədə Ermənistan ordusunun 70%-i yox edilmiş, qarşı tərəf ağır məğlubiyyətə düçar olmuşdur. Azərbaycan bütün bunlarla Cənubi Qafqazın ən güclü ordusuna sahib olduğunu göstərdi. Bundan sonra da Azərbaycan Silahlı Qüvvələri Türkiyə ilə hərbi təlimlərini “Tək Millət və Tək Ordu” şüarı ilə ortaq təhdidlərə qarşı birgə hərəkət edəbilmə istiqamətində davam etdirəcək. Bir daha bütün hərbçilərimizi, qardaş Azərbaycan xalqını Silahlı Qüvvələr Günü münasibətilə təbrik edirəm. Allah Azərbaycan Ordusunu qorusun.